ICSI a in vitro: różnica, wyniki badań i metoda, która pasuje do pary

IVF czy ICSI, co jest lepsze? To pytanie zadaje sobie wiele par przed pierwszym leczeniem niepłodności. Krótka odpowiedź: nie ma metody lepszej ani gorszej. Jest tylko metoda, która pasuje do twoich wyników badań.

IVF i ICSI to dwie najczęstsze procedury wspomaganego rozrodu. Niemiecki Rejestr IVF zarejestrował w 2024 roku około 131 800 cykli leczenia. Wśród świeżych cykli z zapłodnieniem w laboratorium w około dwóch trzecich zastosowano ICSI (66,5%). Mimo to wiele par nie wie, na czym właściwie polega różnica i dlaczego klinika proponuje akurat jedną z tych metod.

Różnica tkwi w jednym etapie pracy w laboratorium. Czy ten etap coś daje, sprawdziło już kilka dużych badań randomizowanych, a towarzystwa naukowe dostosowały do nich swoje zalecenia. Jedno i drugie podsumowujemy tutaj, razem z zasadami kas chorych w Niemczech, Austrii i Szwajcarii.

IVF i ICSI w porównaniu

W obu badaniach randomizowanych różnica w liczbie żywych urodzeń nie była istotna statystycznie. Dane z rejestrów nie porównują jednakowych grup: ICSI stosuje się głównie przy pogorszonym seminogramie, a IVF raczej przy przyczynach leżących po stronie kobiety. To, czy jedna z metod jest skuteczniejsza, pokazują tylko badania randomizowane, w których o metodzie decyduje los.

Czym jest IVF?

W klasycznym zapłodnieniu pozaustrojowym (in vitro, IVF) komórki jajowe i plemniki łączy się na szalce hodowlanej. Zapłodnienie przebiega w zasadzie naturalnie: plemnik musi sam wniknąć do komórki jajowej. W gruncie rzeczy dzieje się to samo co w organizmie, tyle że w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych.

Przebieg krok po kroku: po stymulacji hormonalnej z codziennymi zastrzykami dojrzałe komórki jajowe pobiera się podczas punkcji w lekkim znieczuleniu. W laboratorium trafiają do podłoża hodowlanego z przygotowanymi plemnikami. Według zaleceń laboratoryjnych europejskiego towarzystwa naukowego ESHRE z 2026 roku stosuje się zwykle od 100 000 do 500 000 plemników o ruchu postępowym na mililitr. Szalka trafia do inkubatora, a 16 do 17 godzin później zespół embriologów sprawdza, czy doszło do zapłodnienia. Jak przebiega całe leczenie, opisuje nasz artykuł o przebiegu IVF.

Do klasycznego IVF potrzeba wystarczającej liczby ruchliwych plemników. Ogólnie obowiązującej wartości minimalnej jednak nie ma. Konsensus wiedeński (Vienna Consensus), czyli konsensus ekspertów w sprawie wskaźników jakości w laboratorium IVF (2017), uznał, że wartości minimalne podawane w praktyce różnią się tak bardzo, iż nie dało się z nich wyprowadzić wiarygodnego zalecenia. Kliniki pracują więc z własnymi granicami. W duńskim badaniu INVICSI próbkę uznawano za nadającą się do IVF, jeśli po przygotowaniu zawierała co najmniej 2 miliony plemników o ruchu postępowym (do 2020 roku granica w badaniu wynosiła 5 milionów). W innym badaniu klinicznym (Batha 2023) IVF wykonywano przy więcej niż 4 milionach ruchliwych plemników łącznie po przygotowaniu. Według ESHRE rozsądne może być wcześniejsze próbne przygotowanie nasienia, aby dobrać odpowiednią metodę.

Czym jest ICSI?

ICSI to skrót od docytoplazmatycznej iniekcji plemnika (intracytoplasmic sperm injection). Brzmi skomplikowanie, ale w gruncie rzeczy jest proste: pojedynczy, starannie wybrany plemnik zostaje wstrzyknięty bezpośrednio do komórki jajowej cieniutką szklaną igłą. Plemnik nie musi więc sam wnikać, jest wprowadzany celowo. Pierwsze ciąże po ICSI opisali Palermo i współpracownicy w 1992 roku w czasopiśmie „Lancet”.

To sprawia, że ICSI jest metodą z wyboru, gdy jakość nasienia jest bardzo obniżona. Nawet przy skrajnie niskiej liczbie plemników lub po zabiegu TESE (operacyjne pobranie plemników bezpośrednio z tkanki jądra) teoretycznie wystarczy jeden sprawny plemnik na komórkę jajową. Podręcznik laboratoryjny Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) uważa dlatego, że warto zamrozić każdą próbkę z żywymi plemnikami, jeśli później może wchodzić w grę ICSI.

Przebieg do punkcji jest przy ICSI identyczny jak przy IVF. Różnica leży w laboratorium: zamiast dodać plemniki do komórki jajowej i czekać, embriolog przejmuje zapłodnienie i przeprowadza je aktywnie pod mikroskopem. Wstrzykuje się tylko dojrzałe komórki jajowe. Więcej o tej metodzie i o klinikach, które ją oferują, znajdziesz na naszej stronie o leczeniu metodą ICSI.

Decydująca różnica

W jednym zdaniu:

• IVF = plemniki i komórki jajowe spotykają się w laboratorium, a zapłodnienie zachodzi samodzielnie
• ICSI = jeden plemnik zostaje wstrzyknięty bezpośrednio do komórki jajowej

Wszystko inne (stymulacja, punkcja, hodowla zarodków, transfer) jest w obu metodach identyczne. Przebieg i obciążenie są dla ciebie jako pacjentki takie same, ICSI kosztuje nieco więcej. Różnica rozgrywa się w laboratorium embriologicznym, ale wymaga tam więcej czasu, niż często się sądzi: w badaniu randomizowanym z czterech brytyjskich ośrodków (Bhattacharya 2001) praca w laboratorium trwała średnio 22,9 minuty przy IVF i 74,0 minuty przy ICSI.

Od transferu nie ma już żadnej różnicy. Tydzień ciąży i termin porodu zależą od daty transferu i wieku zarodka, a nie od metody zapłodnienia. Zwykłe okno czasowe na badanie krwi, tydzień ciąży i termin porodu pokazuje nasz Kalkulator terminu porodu in vitro po transferze, a dokładny dzień testu ustala twoja klinika.

Kiedy zaleca się którą metodę?

Tu robi się konkretniej. Wybór metody nie zależy od przeczucia, tylko od kryteriów medycznych. Sztywnych granic liczbowych wśród nich jednak nie ma, więcej na ten temat w części o wytycznych G-BA.

IVF jest zwykle stosowane przy:

• Prawidłowym seminogramie: gdy po przygotowaniu jest wystarczająco dużo plemników o ruchu postępowym. Ogólnie obowiązującej minimalnej liczby nie ma.
• Problemach z jajowodami: niedrożne lub niewydolne jajowody, których nie da się leczyć w inny sposób
• Endometriozie: wytyczne G-BA wymieniają ją w związku z „utratą funkcji jajowodów, której nie można leczyć w inny sposób”, czyli gdy jajowody przestają przez nią działać
• Niepłodności o niewyjaśnionej przyczynie: gdy wszystkie badania są prawidłowe, a inne metody leczenia zostały wyczerpane. Wytyczne G-BA wymagają w tym przypadku wprost także rozmowy psychologicznej. Brytyjskie wytyczne NICE (2026) zalecają łącznie 2 lata starań, a potem zaoferowanie do 4 inseminacji ze stymulacją hormonalną lub IVF. ESHRE (2023) formułuje to ostrożnie: IVF „prawdopodobnie nie” należy zalecać przed inseminacją ze stymulacją.
• Po nieskutecznym leczeniu IUI: jako kolejny stopień leczenia niepłodności

ICSI jest zwykle stosowane przy:

• Silnie obniżonej jakości nasienia: na przykład przy zespole OAT (oligoasthenoteratozoospermia, czyli zbyt mało plemników, zbyt słabo ruchliwych i o nieprawidłowym kształcie). Aby kasa ustawowa w Niemczech pokryła koszty, „ciężkie zaburzenie płodności mężczyzny” musi być udokumentowane dwoma seminogramami według podręcznika WHO, po badaniu andrologicznym.
• Bardzo niskiej liczbie plemników: od 2017 roku nie ma już granicznej wartości liczbowej. Często przywoływana wcześniej wartość 5 milionów przypomina wartość ze starej tabeli G-BA (stężenie poniżej 5 mln/ml po przygotowaniu), którą skreślono w 2017 roku.
• Wysokim odsetku plemników o nieprawidłowej budowie: często cytowane 4% prawidłowych form to dolna granica referencyjna WHO, a nie kryterium dla ICSI. Przy prawidłowej liczbie i ruchliwości morfologia nie pomagała w analizie dużego badania randomizowanego wskazać par, które odniosą korzyść z ICSI. U połowy mężczyzn w tym badaniu było 3% prawidłowych form lub mniej (Pham 2025).
• Po nieskutecznym IVF: gdy przy klasycznym IVF nie doszło do zapłodnienia lub było ono bardzo niskie
• Plemnikach pobranych chirurgicznie: po TESE, mikro-TESE lub MESA
• Rozmrożonych komórkach jajowych: na przykład po zamrożeniu komórek jajowych (social freezing) lub po kriokonserwacji przed terapią uszkadzającą komórki rozrodcze
• Planowanej diagnostyce preimplantacyjnej (PGT): przede wszystkim przy badaniu w kierunku znanej choroby dziedzicznej (PGT-M)
• Zamrożonych plemnikach: skriokonserwowane próbki tracą ruchliwość. Według WHO odsetek ruchliwych plemników może w zależności od badania spaść z 50,6% do 30,3%. Samo zamrożenie nie jest jednak wskazaniem. Decyduje to, ile ruchliwych plemników jest po rozmrożeniu. Gdy jest ich bardzo mało, na przykład po TESE, stosuje się ICSI.

W praktyce granica nie zawsze jest czarno-biała. Przy granicznych seminogramach z parą zwykle omawia się obie opcje. Czasem leczenie zaczyna się od IVF i przy słabym zapłodnieniu w kolejnym cyklu przechodzi na ICSI.

Pomoc w decyzji: IVF czy ICSI?

Tabela podsumowuje, co mówią towarzystwa naukowe i duże badania o typowych sytuacjach. Nie ocenia pojedynczych wyników badań i nie zastępuje rozmowy z kliniką. Jak czytać seminogram, wyjaśnia nasz artykuł Seminogram: dobre wartości.

Co o tym mówi kasa chorych w Niemczech

W przypadku osób objętych ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym decyduje nie tylko medycyna, ale także wytyczne G-BA. ICSI jest świadczeniem kasy chorych przy ciężkim zaburzeniu płodności mężczyzny (pkt 11.5 a), po kriokonserwacji z powodu terapii uszkadzającej komórki rozrodcze przy udowodnionym zaburzeniu płodności kobiety (pkt 11.5 b) oraz w maksymalnie dwóch cyklach po całkowitym braku zapłodnienia w pierwszej próbie IVF (pkt 8). Social freezing bez wskazań medycznych, nasienia dawcy i diagnostyki preimplantacyjnej kasa ustawowa nie pokrywa. Kto zamroził komórki jajowe profilaktycznie, znajdzie tło w poradniku o zamrażaniu komórek jajowych (social freezing).

Decyzję podejmujesz razem z kliniką

Jaka metoda będzie dla ciebie odpowiednia, ustalasz wspólnie ze swoją kliniką leczenia niepłodności. Prowadzący lekarz zna twoje wyniki, wywiad i rezultat próbnego przygotowania nasienia. Pomocne w rozmowie są te pytania:

• Ile plemników o ruchu postępowym było po przygotowaniu i czy wystarczy to do klasycznego IVF?
• Z jakiego powodu w naszym przypadku proponujecie ICSI albo IVF?
• Jak często w waszym laboratorium nie zapładnia się żadna komórka jajowa przy IVF, a jak często przy ICSI?
• Czy oferujecie metodę split i jak się ją rozlicza?
• Co się dzieje, gdy przy IVF nie zapłodni się żadna komórka jajowa?
• Czy nasza kasa chorych lub Fundusz IVF pokrywa proponowaną metodę?

Graniczne wartości seminogramu: co mówią wytyczne G-BA

Ta sekcja dotyczy Niemiec, Austrii i Szwajcarii.

Wiele par szuka liczby, od której konieczne jest ICSI. W Niemczech takiej granicy od 2017 roku już nie ma. Kto mimo to trafia w internecie na sztywne wartości, znajduje zwykle pozostałości dawnych wytycznych albo wartości referencyjne WHO.

Dawna tabela wartości granicznych (od 2002 do 2017)

Zmianą wytycznych w sprawie sztucznego zapłodnienia z 26 lutego 2002 roku ówczesny Komitet Federalny ustalił sztywne wartości seminogramu dla ICSI. Obowiązywały bez zmian do 2017 roku, ostatnio w wersji z 2014 roku. ICSI było świadczeniem kasy chorych, jeśli dwa seminogramy w odstępie co najmniej 12 tygodni wykazywały wartości poniżej tych granic:

Jeśli nie wszystkie kryteria były spełnione jednocześnie, według wytycznych rozstrzygała ruchliwość postępowa. Jeśli wynosiła poniżej 15% w nasieniu natywnym lub poniżej 30% po swim-up, istniało wskazanie do ICSI.

Dlaczego G-BA skreślił te wartości w 2017 roku

W 2017 roku Federalny Komitet Wspólny (Gemeinsamer Bundesausschuss, G-BA) skreślił tabelę i 12-tygodniowy odstęp. Uzasadnienie znajduje się w tzw. Tragende Gründe, czyli w głównych podstawach uchwały: „Ponieważ nie da się wyprowadzić naukowo zwalidowanych wartości granicznych parametrów seminogramu, które uzasadniałyby ICSI, wartości podane dotychczas w pkt 11.5 wytycznych zostały skreślone.” Instytut IQWiG znalazł cztery badania randomizowane, wszystkie wyłącznie z udziałem mężczyzn z prawidłowym seminogramem. Wniosek G-BA: „Na podstawie dostępnych danych nie jest możliwe jednoznaczne rozgraniczenie metod (IVF i ICSI) według parametrów seminogramu.” 12-tygodniowy odstęp odpadł, ponieważ obowiązujący podręcznik WHO takiego odstępu nie przewiduje.

Co dziś zawierają wytyczne

Aktualna wersja wytycznych obowiązuje od 9 lutego 2022 roku. Dla ICSI w pkt 11.5 wymienia dwa wskazania:

a) „Ciężkie zaburzenie płodności mężczyzny, udokumentowane dwoma aktualnymi seminogramami, wykonanymi na podstawie podręcznika WHO «Examination and processing of human semen». Badanie mężczyzny ... przez lekarki lub lekarzy z dodatkowym tytułem «Andrologie» musi poprzedzać ustalenie wskazania.”

b) „ICSI po kriokonserwacji zgodnie z § 27a ust. 4 SGB V przy udowodnionym zaburzeniu płodności u ubezpieczonej kobiety, niezależnie od zaburzenia płodności u mężczyzny”

§ 27a ust. 4 SGB V dotyczy kriokonserwacji, która „z powodu choroby i jej leczenia terapią uszkadzającą komórki rozrodcze” wydaje się medycznie konieczna, na przykład przed chemioterapią. Social freezing bez wskazań medycznych pod to nie podpada. Przed ICSI z powodu zaburzenia płodności mężczyzny lekarze muszą ponadto „poinformować o szczególnych, także genetycznych ryzykach i możliwych wadach rozwojowych dziecka” oraz wskazać na prawo do poradnictwa genetycznego (pkt 16). Badanie andrologiczne wykonują wyspecjalizowane gabinety andrologiczne.

Dla IVF pkt 11.3 wymienia te wskazania, tutaj dosłownie:

• „stan po usunięciu jajowodów”
• „niedrożność jajowodów, której nie można leczyć w inny sposób (także mikrochirurgicznie)”
• „utrata funkcji jajowodów, której nie można leczyć w inny sposób, także przy endometriozie”
• „idiopatyczna (niewyjaśniona) niepłodność, o ile ... łącznie z rozmową psychologiczną ... wyczerpano wszystkie możliwości diagnostyczne i inne terapeutyczne leczenia niepłodności”
• „obniżona płodność mężczyzny, o ile próby leczenia według pkt 10.2 nie rokują powodzenia lub zakończyły się niepowodzeniem” (pkt 10.2 to inseminacja po stymulacji hormonalnej)
• „niepłodność o podłożu immunologicznym”, przy dodatkowych warunkach

Pkt 8 reguluje stosunek obu metod. IVF i ICSI są opłacane tylko alternatywnie. „Jedynym wyjątkiem jest sytuacja całkowitego braku zapłodnienia po pierwszej próbie zapłodnienia pozaustrojowego. W takim przypadku w maksymalnie dwóch kolejnych cyklach można zastosować docytoplazmatyczną iniekcję plemnika ..., także gdy nie są spełnione warunki z pkt 11.5.” I dalej: „Zmiana metody w trakcie jednego cyklu IVF (tzw. rescue-ICSI) jest wykluczona. Zmianę metody należy wnioskować w kolejnym planie leczenia.”

Wartości referencyjne WHO nie są granicą dla ICSI

Podręcznik laboratoryjny WHO (6. wydanie, 2021) podaje wartości referencyjne z danych około 3500 mężczyzn z 12 krajów, których partnerki zaszły w ciążę w ciągu roku w sposób naturalny. Podany jest każdorazowo 5. percentyl, czyli wartość, którą osiągało lub przekraczało 95% tych mężczyzn. Dolna granica referencyjna wynosi tam na przykład 16 mln/ml dla stężenia, 30% dla ruchliwości postępowej i 4% dla form prawidłowych. Wszystkie wartości wyjaśnia nasz artykuł Seminogram: dobre wartości.

WHO wyraźnie pisze, że 5. percentyl nie jest granicą między mężczyznami płodnymi a niepłodnymi. Wartość tuż poniżej nie oznacza więc automatycznie ICSI, a wartość powyżej nie wyklucza problemów. Według zaleceń laboratoryjnych ESHRE (2026), które powołują się na wytyczne WHO z 2025 roku, wystarczy jeden seminogram, jeśli wszystkie wartości mieszczą się w zakresie referencyjnym. W przeciwnym razie drugi powinien nastąpić najwcześniej po 11 tygodniach. Wytyczne G-BA wymagają dla ICSI dwóch aktualnych seminogramów, ale nie podają już odstępu.

W Austrii dla Funduszu IVF obowiązuje: diagnozę „niepłodność mężczyzny” musi postawić lekarz specjalista, na przykład urolog lub urolożka. Przy idiopatycznej patospermii, czyli nieprawidłowych wartościach bez rozpoznawalnej przyczyny, potrzebne są dwa patologiczne seminogramy w odstępie co najmniej czterech tygodni.

Co pokazują badania

To, czy ICSI bez ciężkiego czynnika męskiego coś daje, jest już dobrze zbadane. Najważniejsze badania randomizowane i metaanalizy w skrócie:

INVICSI: najnowsze duże badanie

Duńskie badanie INVICSI (2025) jest szczególnie pouczające dla par w pierwszym cyklu. Wzięło w nim udział 824 kobiety w pierwszym cyklu IVF w sześciu publicznych klinikach, bez ciężkiego czynnika męskiego. Liczono, czy pierwszy cykl leczenia wraz ze wszystkimi kriotransferami z tego cyklu doprowadził do co najmniej jednego żywego urodzenia, wynik znajduje się w powyższej tabeli. Po samym pierwszym transferze dziecko urodziło 31,6% kobiet po IVF i 26,6% po ICSI.

Na jedną pobraną komórkę jajową zapłodniono przy IVF 58,1%, przy ICSI 53,5%. Całkowity brak zapłodnienia wystąpił u 3,7% (IVF) i 4,8% (ICSI) kobiet. 26,8% kobiet w grupie ICSI i 28,9% w grupie IVF korzystało z nasienia dawcy. W eksploracyjnej analizie kobiet do 32. roku życia ICSI wypadło gorzej: z wyliczeń wynikało, że na dziewięć kobiet leczonych ICSI zamiast IVF przypadało o jedno żywe urodzenie mniej (number needed to harm 9). Takie analizy podgrup są tylko wskazówką, a nie dowodem. Autorzy wnioskują, że ICSI należy zarezerwować dla ciężkiego czynnika męskiego.

Kolejne badania randomizowane

W badaniu z Wietnamu (Dang 2021) z prawidłową liczbą i ruchliwością plemników ICSI po pierwszym transferze zarodka wypadło nieznacznie lepiej (wartości w powyższej tabeli). Różnica nie była istotna statystycznie, autorzy piszą, że ICSI nie poprawiło odsetka żywych urodzeń.

Największe z wymienionych tu badań pochodzi z Chin (Wang 2024). Objęło pary z lekko pogorszonym seminogramem: stężenie od 5 do 15 mln/ml lub od 10 do 32% plemników o ruchu postępowym. Uczestniczyć mogły tylko pary w pierwszym lub drugim cyklu, wykluczono m.in. słabe zapłodnienie w poprzednim cyklu, nasienie dawcy, zamrożone plemniki i PGT. Odsetek żywych urodzeń po pierwszym transferze był tu przy IVF nieco wyższy, również bez istotnej różnicy. Autorzy odradzają rutynowe stosowanie w tej grupie.

Najstarsze z wymienionych badań (Bhattacharya 2001) wykazało u par bez czynnika męskiego nawet wyższy odsetek implantacji na zarodek przy IVF. Wniosek autorów: ICSI nie daje korzyści w wynikach klinicznych przy niepłodności o podłożu niemęskim. Małe badanie randomizowane z udziałem 60 kobiet po 39. roku życia bez czynnika męskiego, w którym losowano osobno dla każdego jajnika, również nie wykazało korzyści z ICSI (Haas 2021).

Przegląd Cochrane z 2023 roku oceniał dowody jeszcze jako mało wiarygodne. Najnowsza metaanaliza (Kayimu 2026) ocenia je jako wysokiej jakości: brak korzyści z ICSI w żywych urodzeniach i skumulowanych żywych urodzeniach. W 3 badaniach przy ICSI było nieco mniej porodów przedwczesnych (4,6% wobec 6,0%), na granicy istotności statystycznej.

Duże badania obserwacyjne

Duże badania obserwacyjne pokazują ten sam obraz. W USA udział ICSI we wszystkich świeżych cyklach wzrósł z 36,4% w 1996 roku do 76,2% w 2012 roku, u par bez czynnika męskiego z 15,4% do 66,9% (Boulet 2015). U tych par odsetek żywych urodzeń wynosił przy ICSI 36,5%, przy IVF 39,2%. Analiza brytyjskiego rejestru z około 570 000 cykli przy prawidłowym seminogramie (Supramaniam 2020) nie wykazała korzyści, także u kobiet z małą liczbą komórek jajowych. Europejska analiza z 15 ośrodków obejmująca 4891 pacjentek (Drakopoulos 2019) nie wykazała różnicy w żadnej grupie, niezależnie od tego, czy pobrano od 1 do 3, od 4 do 9, od 10 do 15, czy więcej niż 15 komórek jajowych.

Amerykańskie towarzystwo naukowe ASRM przytacza ponadto analizę amerykańskiego rejestru z ponad 400 000 świeżych cykli z 2024 roku. ICSI bez wskazań wiązało się tam wręcz z mniejszymi szansami na transfer blastocysty i na żywe urodzenie.

Co towarzystwa naukowe z tego wnioskują

Wytyczne są w dużej mierze zgodne:

• ESHRE (2023): w zaleceniach dotyczących metod dodatkowych europejskie towarzystwo naukowe pisze, że ICSI nie jest zalecane przy niepłodności bez czynnika męskiego. Jako możliwy wyjątek ESHRE wymienia cykle z PGT. Przy niepłodności o niewyjaśnionej przyczynie wytyczne ESHRE z 2023 roku wydają mocne zalecenie przeciwko ICSI zamiast IVF, mimo że dowody uznano za bardzo słabe. Zalecenia laboratoryjne z 2026 roku stwierdzają, że nie ma dowodów na korzyści z ICSI bez czynnika męskiego w zakresie ciąży i żywych urodzeń.
• ASRM (2026): amerykańskie towarzystwo naukowe zaktualizowało swoje stanowisko z 2020 roku. Rutynowe ICSI bez czynnika męskiego nie jest zalecane, podobnie jak przy niewyjaśnionej przyczynie, małej liczbie komórek jajowych, niskiej rezerwie jajnikowej, starszym wieku kobiety lub PGT-A. Według ASRM ICSI może być pomocne przy PGT-M, po wcześniejszym słabym lub braku zapłodnienia i przy wcześniej zamrożonych komórkach jajowych.
• NICE NG257 (2026): zaoferować ICSI przy plemnikach pobranych operacyjnie i rozmrożonych komórkach jajowych; rozważyć przy nieprawidłowym seminogramie (zależnie od nasilenia) oraz po braku lub bardzo niskim zapłodnieniu przy IVF; nie stosować przy prawidłowym seminogramie bez czynnika męskiego.
• Niemieckojęzyczne wytyczne S2k (AWMF 015/085, 2019): przy wtórnym hipogonadyzmie przed TESE z ICSI (gdy brak plemników) lub przed ICSI (gdy plemników jest bardzo mało) należy najpierw spróbować leczenia przyczynowego.

Skuteczność w porównaniu

To pytanie, które interesuje wszystkich najbardziej. Uczciwa odpowiedź: skuteczność obu metod jest do siebie zbliżona. Niemiecki Rejestr IVF (D·I·R) pokazuje dla lat 2019 do 2023 takie wartości na transfer zarodka:

Źródło: rocznik D·I·R 2024, s. 26 i 27, leczenie rejestrowane prospektywnie w latach 2019 do 2023. Cykle mieszane IVF/ICSI są wliczone do ICSI. Odsetek porodów jest każdorazowo wyraźnie niższy od odsetka ciąż, ponieważ część ciąż kończy się poronieniem. Jak zmieniają się szanse w poszczególnych grupach wiekowych w rejestrze, możesz prześledzić w Kalkulatorze in vitro.

Decydującym czynnikiem nie jest metoda, tylko twój wiek, dokładniej jakość twoich komórek jajowych. Nieco niższe wartości dla ICSI w rejestrze nie dowodzą wady tej metody, ponieważ ICSI częściej stosuje się u par z czynnikiem męskim. Jeśli chodzi o szansę na poród, badania randomizowane nie wykazują różnicy.

Różni się odsetek zapłodnienia, a tu liczy się wielkość odniesienia. Według Niemieckiego Rejestru IVF w 2024 roku przy ICSI zapłodniono 66,4% poddanych zabiegowi komórek jajowych, przy klasycznym IVF 56,2%. Przy IVF poddaje się jednak zabiegowi prawie wszystkie pobrane komórki jajowe (98,4%), przy ICSI tylko dojrzałe (79,0%). Na jedną pobraną komórkę jajową nieco lepiej wypada więc IVF: 55,3% wobec 52,5% (D·I·R 2024, s. 37). W badaniu z komórkami jajowymi od jednej kobiety przy granicznym seminogramie z komórek jajowych poddanych IVF powstawało ponadto częściej użyteczne blastocysty w dobie 5 (Yu 2022, liczby w części o split-ICSI). Jak często w cyklu nie zapładnia się żadna komórka jajowa, pokazuje część o braku zapłodnienia.

Rolę odgrywa też liczba komórek jajowych. W cyklach ICSI z lat 2020 do 2024 odsetek ciąż klinicznych na świeży transfer wynosił 21,6%, gdy pobrano mniej niż 5 komórek jajowych, 34,0% przy od 5 do 15 komórek jajowych i 36,6% przy więcej niż 15. W 26,8% cykli ICSI było to mniej niż 5 komórek jajowych (D·I·R 2024, s. 35).

Przy silnie pogorszonym seminogramie rejestr pokazuje, co umożliwia ICSI. W cyklach ICSI z lat 2020 do 2023 z mniej niż 1 mln plemników na mililitr w ejakulacie odsetek porodów na transfer wynosił 23,6%, po TESE 23,2%. Zapłodniono odpowiednio 57,7% i 49,4% poddanych zabiegowi komórek jajowych. Rejestr nie rozróżnia przy tym świeżych i rozmrożonych plemników (D·I·R 2024, s. 37).

W Austrii rejestr IVF obejmuje tylko próby współfinansowane przez Fundusz IVF. W 2024 roku na ICSI przypadało tam 78,5% świeżych prób. Odsetek ciąż na transfer wynosił 36,4% (IVF) i 30,1% (ICSI), na punkcję pęcherzyków 23,9% i 19,8%. Odsetek baby-take-home na transfer wyniósł w 2023 roku przy IVF 30,6%, a przy ICSI 28,3% (IVF-Register Jahresbericht 2024).

Brak zapłodnienia: jak często nie zapładnia się żadna komórka jajowa?

Największą obawą przy IVF jest to, że rano po punkcji nie jest zapłodniona ani jedna komórka jajowa. Zdarza się to, ale w badaniach randomizowanych bez ciężkiego czynnika męskiego przy obu metodach podobnie rzadko, mniej więcej od 2 do 6%. U kobiet z małą liczbą komórek jajowych zdarza się częściej, ale wtedy także przy ICSI:

Także ICSI nie chroni w pełni. Konsensus wiedeński podaje dla ICSI całkowity lub niemal całkowity brak zapłodnienia w od 1 do 5% cykli, a praca przeglądowa (Vanden Meerschaut 2014) w od 1 do 3% par. Dla IVF konsensus wiedeński ustala jako cel jakościowy wartość poniżej 5% w cyklach ze stymulacją. Jeśli laboratorium jest powyżej, należy to zgłosić i zbadać.

Najwyraźniejszą różnicę pokazują badania z komórkami jajowymi od jednej kobiety przy niepłodności o niewyjaśnionej przyczynie. Metaanaliza z 901 parami (Johnson 2013) wykazała przy IVF wyraźnie częstszy całkowity brak zapłodnienia. Z wyliczeń wynikało, że żeby zapobiec jednemu przypadkowi całkowitego braku zapłodnienia, trzeba było leczyć ICSI pięć par. ASRM zwraca jednak uwagę, że odsetek całkowitego braku zapłodnienia w grupie IVF tych badań był nietypowo wysoki i wynosił 21,5%, a wyższego odsetka żywych urodzeń nie wykazano.

Przy umiarkowanie pogorszonym seminogramie ICSI zapładniało w starszej metaanalizie około 1,9 razy więcej komórek jajowych niż IVF. Aby zapobiec całkowitemu brakowi zapłodnienia, potrzeba było według wyliczeń 3,1 cyklu ICSI. Przy wyższym stężeniu plemników w IVF różnica w zapłodnieniu przestawała być istotna (Tournaye 2002).

Po całkowitym braku zapłodnienia przy IVF ICSI poprawia zapłodnienie w kolejnym cyklu. W przytaczanej przez ASRM analizie z komórkami jajowymi od jednej kobiety przy IVF nie zapłodniła się żadna z 89 komórek jajowych, przy ICSI 90 ze 143 (62,9%). Gdy po całkowitym braku zapłodnienia ponownie wykonano IVF, wyniki zapłodnienia wynosiły w zależności od badania od 30 do 97%. Sztywnej granicy, od której zapłodnienie jest „zbyt niskie”, według ASRM nie ma.

Split-ICSI i rescue-ICSI

Split-ICSI: połowa IVF, połowa ICSI

W metodzie split komórki jajowe z jednego cyklu dzieli się na dwie grupy: jedną zapładnia się klasycznym IVF, drugą metodą ICSI. Dzięki temu maleje ryzyko, że nie zapłodni się żadna komórka jajowa, i widać, jak komórki jajowe reagują na obie metody.

W badaniu z 248 parami z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie po trzech nieskutecznych inseminacjach (Bungum 2004) przy ICSI zapłodniono 68% komórek jajowych, przy IVF 46%. Całkowity brak zapłodnienia wystąpił w części IVF w 25% cykli, w części ICSI w 4,4%. W badaniu ze 190 parami z granicznym seminogramem w pierwszym cyklu (Yu 2022) część IVF pozostała bez zapłodnienia u 16,8% par, łącznie dzięki części ICSI dotyczyło to tylko jednej pary (0,53%). Wybrano tam kobiety z co najmniej 8 komórkami jajowymi. Przy ICSI zapłodniono 74,2% komórek jajowych, przy IVF 51,7%. Użyteczne blastocysty w dobie 5 powstawały jednak częściej z komórek jajowych poddanych IVF (31,3% wobec 22,8%).

To, czy split zwiększa szansę na dziecko, nie zostało udowodnione. Nie każda klinika oferuje tę metodę. Kasy ustawowe w Niemczech pokrywają IVF i ICSI tylko alternatywnie. Wyjaśnij więc wcześniej z kliniką i kasą, jak rozlicza się cykl split.

Rescue-ICSI: dostrzyknięcie w dniu po IVF

Przy rescue-ICSI komórki jajowe, które po IVF się nie zapłodniły, następnego dnia mimo wszystko się wstrzykuje. Praca przeglądowa obejmująca 38 badań z 1863 pacjentkami (Beck-Fruchter 2014) wykazała zbiorczy odsetek ciąż wynoszący 14,4%, autorzy mówią o niskich wskaźnikach. W nowszej serii klinicznej (Batha 2023) rescue-ICSI wykonano 18 do 24 godzin po inseminacji u 377 pacjentek, co stanowiło 2,3% wszystkich przypadków. 49,5% dostrzykniętych komórek jajowych zapłodniło się prawidłowo. Po transferze zamrożonych blastocyst odsetek żywych urodzeń wynosił 46,7% (64 ze 137). Całkowity brak zapłodnienia występował w tej klinice łącznie już tylko w 0,15% przypadków.

W Niemczech rescue-ICSI jest jako świadczenie kasy chorych wyraźnie wykluczone (wytyczne G-BA pkt 8). Wyjaśnij wcześniej, czy twoja klinika ją oferuje i jak się ją rozlicza.

Koszty w porównaniu: Niemcy, Austria, Szwajcaria

ICSI jest nieco droższe niż IVF, ponieważ nakład pracy w laboratorium jest większy. Embriolog pracuje pod mikroskopem i wstrzykuje każdą komórkę jajową osobno. Zajmuje to czas i wymaga specjalnego sprzętu. Dla Holandii ESHRE (2023) podaje dodatkowe koszty ICSI na poziomie około 8,3%. Stałe stawki za próbę istnieją tylko w Austrii:

Źródło: Ministerstwo Spraw Społecznych, broszura „Wir möchten ein Baby”, stan na 25 lipca 2025. Taryfy Funduszu obejmują leki. W publicznej taryfie dla kobiet poniżej 35 lat ICSI kosztuje około 356 € więcej niż IVF, a w udziale własnym około 107 € (wyliczone z taryf). Według broszury kwoty podano bez podatków i mogą się one jeszcze zwiększyć zależnie od przepisów podatkowych ośrodka. Nasz Kalkulator kosztów przy prywatnych ośrodkach objętych umową liczy na podstawie danych klinik z podatkiem obrotowym i dlatego pokazuje wyższe udziały własne niż ta tabela.

W Niemczech kliniki z zatwierdzonym planem leczenia rozliczają się według stawek kas, a osoby płacące samodzielnie według taryfy opłat dla lekarzy (Gebührenordnung für Ärzte, GOÄ). Stałej ceny za próbę, jak austriacka taryfa Funduszu, nie ma, rachunki różnią się w zależności od kliniki. W Szwajcarii IVF i ICSI pokrywasz z własnej kieszeni, a ceny także tam różnią się w zależności od kliniki. Leki są przy obu metodach identyczne, ponieważ stymulacja jest taka sama. Twój udział własny dla Niemiec, Austrii i Szwajcarii wylicza nasz Kalkulator kosztów. Przykładowe wyliczenia znajdziesz w artykułach o kosztach ICSI i kosztach IVF, a przegląd wszystkich krajów w poradniku Koszty leczenia niepłodności.

Pokrycie kosztów przez kasę chorych

Niemcy: kasa ustawowa pokrywa 50% kosztów zatwierdzonych w planie leczenia, jeśli jesteście małżeństwem, oboje macie co najmniej 25 lat, ty masz poniżej 40 lat, a twój partner poniżej 50 (§ 27a SGB V). IVF i ICSI są możliwe każde do trzech razy, ale opłacane są tylko alternatywnie, nie trzy próby na metodę. Trzecią próbę kasa zatwierdza tylko wtedy, gdy w jednym z pierwszych dwóch cykli doszło do zapłodnienia. Wolno używać wyłącznie komórek jajowych i plemników małżonków. Kiedy ICSI jest świadczeniem kasy, wyjaśnia wcześniejsza część o wytycznych G-BA. Niektóre kasy chorych pokrywają więcej jako świadczenie statutowe, szczegóły są na naszej stronie o pokryciu kosztów.

Dodatkowo państwo federalne wspiera leczenie niepłodności wspólnie z wybranymi krajami związkowymi w ramach inicjatywy federalnej „Pomoc i wsparcie przy niezamierzonej bezdzietności”. Według portalu informacyjnego o niepłodności Federalnego Ministerstwa Rodziny istnieją porozumienia o współpracy z dziewięcioma krajami związkowymi: Bremą, Hesją, Meklemburgią-Pomorzem Przednim, Dolną Saksonią, Nadrenią-Palatynatem, Saarą, Saksonią, Saksonią-Anhalt i Turyngią. Dolna Saksonia nie zatwierdza obecnie nowych wniosków, aktualne warunki w poszczególnych krajach związkowych są na naszej stronie o pokryciu kosztów. Wspierane są tylko IVF i ICSI. Zasady dotyczące kosztów IVF i kosztów ICSI są w dużej mierze identyczne.

Austria: Fundusz IVF pokrywa 70% kosztów (§ 2 ust. 2 ustawy o Funduszu IVF), na najwyżej cztery próby (§ 4 ust. 2). Granica wieku: kobieta poniżej 40 lat, mężczyzna poniżej 50. Warunkiem jest jedno z wskazań określonych w ustawie (§ 4 ust. 1): niepłodność kobiety z powodu uszkodzenia jajowodów, endometriozy lub zespołu policystycznych jajników albo niepłodność mężczyzny. Dla IVF i ICSI obowiązują osobne taryfy. Przed finansowaną przez Fundusz próbą ICSI Fundusz pokrywa proporcjonalnie także MESA lub TESE. 18 lipca 2026 roku ministra rodziny zapowiedziała obniżenie udziału własnego z 30 do 25%. W ustawie (RIS, stan na 4 października 2026) nadal figuruje udział Funduszu wynoszący 70%. Od kiedy obniżka będzie obowiązywać, nie zostało jeszcze opublikowane.

Szwajcaria: ubezpieczenie podstawowe nie pokrywa ani IVF, ani ICSI. W załączniku 1 do rozporządzenia o świadczeniach z ubezpieczenia zdrowotnego (Krankenpflege-Leistungsverordnung, KLV, wydanie z 1 lipca 2026) przy pozycji „In-Vitro-Fertilisation und Embryotransfer” widnieje „nie”, a ICSI nie jest osobno wymienione. Pokrywana jest tylko sztuczna inseminacja, najwyżej trzy cykle leczenia na jedną ciążę. To, czy dodatkowe ubezpieczenie coś dopłaci, zależy od konkretnej umowy. Ponieważ IVF i ICSI pokrywasz z własnej kieszeni, porównanie cen między klinikami szczególnie się opłaca.

Ryzyka i działania niepożądane

Ryzyka obu metod są niemal identyczne, ponieważ część obciążająca (stymulacja hormonalna i punkcja) jest taka sama.

Częste działania niepożądane (przy obu):

• Uczucie wzdęcia i lekki ból brzucha w trakcie stymulacji
• Wahania nastroju wywołane hormonami
• Lekkie krwawienie po punkcji

Rzadkie ryzyka według Niemieckiego Rejestru IVF 2024:

• Ciężki zespół hiperstymulacji jajników (OHSS stopnia III) u 0,2% rozpoczętych stymulacji (148 z 73 784)
• Powikłania przy pobraniu komórek jajowych u 0,6% (433 z 69 556). Z tego 58,4% to krwawienia z pochwy, 17,8% krwawienia do jamy brzusznej, a 6,2% zapalenia otrzewnej.

To, co badania mówią o zdrowiu dzieci, znajdziesz w następnej części.

Zdrowie dzieci: jak bezpieczne jest ICSI dla dziecka?

Zdecydowana większość dzieci po ICSI rodzi się zdrowa. Po sztucznym zapłodnieniu ogółem wrodzone wady rozwojowe występują jednak nieco częściej niż po poczęciu naturalnym. Wytyczne G-BA stwierdzają na ten temat: „Przyczyny mogą leżeć zarówno w stosowanych metodach, jak i w samej niepłodności.”

Wady rozwojowe

Sieciowa metaanaliza z 2026 roku objęła 24 badania opublikowane między 1990 a 2016 rokiem, obejmujące 105 152 ciąże po IVF, 254 538 po ICSI i 4 048 050 ciąż samoistnych. W ciążach pojedynczych ryzyko wad rozwojowych było po IVF około 1,3-krotnie (HR 1,32), a po ICSI około 1,5-krotnie (HR 1,47) wyższe niż po poczęciu naturalnym. Między IVF a ICSI nie wykazano ogółem istotnej różnicy. Wyjątek: wady układu krążenia były w ciążach pojedynczych po ICSI częstsze niż po IVF (HR 1,41).

Duże badanie rejestrowe z Danii, Norwegii i Szwecji (Henningsen 2023) porównało 32 484 dzieci z ciąż pojedynczych po świeżym ICSI, 47 178 po świeżym IVF i około 4,8 miliona dzieci z ciąż pojedynczych poczętych naturalnie. Ciężką wadę rozwojową miało 6,0% po ICSI, 5,3% po IVF i 4,2% po poczęciu naturalnym. Różnica między ICSI a IVF była mała, ale istotna (aOR 1,07). Autorzy zalecają uwzględniać to przy wyborze metody u par bez czynnika męskiego. Spodziectwo, czyli nieprawidłowe ujście cewki moczowej, występowało częściej przy ICSI z powodu wyłącznie czynnika męskiego niż przy ICSI z innych powodów (aOR 1,85). Pasuje to do tego, że rolę może odgrywać także przyczyna niepłodności.

Badanie z Australii Południowej obejmujące 308 974 porody (Davies 2012) nie wykazało po uwzględnieniu innych czynników istotnie podwyższonego ryzyka po IVF (OR 1,07), natomiast po ICSI tak (OR 1,57). Autorzy nie mogą jednak wykluczyć, że współdziałają nieuwzględnione różnice między rodzicami. W badaniu INVICSI wady rozwojowe po ICSI (3,4%) i IVF (4,2%) występowały podobnie często, ale badanie nie było zaprojektowane do odpowiedzi na to pytanie.

ASRM podsumowuje, że ICSI wiąże się z niewielkim dodatkowym ryzykiem wad rozwojowych. Nie jest jasne, czy dotyczy to także ICSI bez czynnika męskiego.

Chromosomy, imprinting i rozwój

W jednej z klinik zbadano dzieci po leczeniu metodą ICSI z lat 2004 do 2012 (Belva 2020). U 3,7% badanych prenatalnie płodów (41 z 1114) zestaw chromosomów wykazywał nieprawidłowość. 36 z tych 41 nieprawidłowości powstało de novo, co stanowi 3,2% wszystkich zbadanych płodów. Po urodzeniu było to 1,0% (14 z 1391). Nieprawidłowości powstałe de novo były częstsze, gdy stężenie plemników u ojca wynosiło poniżej 15 mln/ml (aOR 2,10). Autorzy uznają, że odsetek jest wyższy niż w populacji ogólnej i widzą związek z wartościami nasienia ojca. Zgodnie z tym wytyczne G-BA przewidują przed ICSI z powodu zaburzenia płodności mężczyzny poinformowanie o ryzykach genetycznych i o prawie do poradnictwa genetycznego.

W chorobach imprintingu, które wynikają z zaburzeń piętnowania genomowego, metaanaliza (Lazaraviciute 2014) wykazała po sztucznym zapłodnieniu podwyższone ryzyko względne (OR 3,67). Kolejna metaanaliza (Cortessis 2018) widziała związki z czterema takimi chorobami: zespołami Angelmana, Beckwitha-Wiedemanna, Pradera-Williego i Silvera-Russella. To wartości względne, które same nic nie mówią o częstości bezwzględnej. Według ESHRE (2023) różnice epigenetyczne po sztucznym zapłodnieniu, w tym ICSI, są przy urodzeniu niewielkie i do wieku dorosłego w dużej mierze się wyrównują. Rozwój neurologiczny, wzrost, wzrok i słuch wydają się u dzieci po ICSI podobne jak u dzieci poczętych naturalnie.

Pierwsze małe badanie (Belva 2016) objęło 54 młodych mężczyzn w wieku od 18 do 22 lat, poczętych metodą ICSI z powodu czynnika męskiego. Mieli oni niższe stężenie plemników niż 57 mężczyzn z grupy porównawczej (mediana 17,7 wobec 37,0 mln/ml). Autorzy sami podkreślają małą próbę.

Jak decyduje klinika?

W większości przypadków kierunek wyznacza seminogram: jeśli po przygotowaniu jest wystarczająco dużo ruchliwych plemników, standardem jest IVF. Przy silnie obniżonej jakości jest to ICSI.

Są jednak szare strefy, w których klinika i para ważą decyzję wspólnie:

Split-ICSI to możliwość przy niepewnym rokowaniu: część pobranych komórek jajowych leczy się metodą IVF, a pozostałą metodą ICSI. Co na ten temat pokazują badania i co warto wcześniej wyjaśnić z kliniką i kasą, opisuje część Split-ICSI i rescue-ICSI.

Nasza rada: nie daj się zbić z tropu samą metodą. Czy to IVF, czy ICSI, różnica leży w laboratorium, a nie w tym, jak to przeżywasz. Stymulacja, punkcja, transfer i oczekiwanie po nim są identyczne. Pytaj jednak śmiało, dlaczego twoja klinika proponuje konkretną metodę. Dobra klinika wyjaśni to na podstawie twoich wyników.

Jeśli nadal nie wiesz, jakie leczenie wchodzi w grę w twoim przypadku, nasza Wyszukiwarka klinik in vitro pomoże ci w kilka minut uporządkować opcje.

Najczęstsze pytania

Kiedy ICSI, a kiedy IVF?

ESHRE (2023), ASRM (2026) i NICE (2026) przewidują IVF, gdy nie ma czynnika męskiego. ICSI wchodzi w grę przy pogorszonym seminogramie (zależnie od nasilenia), plemnikach pobranych operacyjnie, po braku zapłodnienia przy IVF i przy rozmrożonych komórkach jajowych, a przy PGT jest preferowane. Przy niewyjaśnionej przyczynie, małej liczbie komórek jajowych lub starszym wieku ICSI bez czynnika męskiego według ASRM nie daje korzyści. Poszczególne sytuacje pokazuje nasza pomoc w decyzji.

Czy IVF jest lepsze niż ICSI?

Bez czynnika męskiego IVF jest przynajmniej nie gorsze. W badaniu INVICSI (2025) przy IVF nawet nieco więcej kobiet urodziło dziecko, ale różnica nie była istotna. Na jedną pobraną komórkę jajową przy IVF zapładnia się nieco więcej, ponieważ przy ICSI wstrzykuje się tylko dojrzałe komórki jajowe (D·I·R 2024: 55,3% wobec 52,5%). Przy silnie pogorszonym seminogramie natomiast ICSI jest metodą ugruntowaną, a przy plemnikach pobranych operacyjnie wytyczne NICE przewidują ICSI.

Czy ICSI jest lepsze niż IVF?

Nie, nie z zasady. ICSI jest metodą ugruntowaną przy silnie obniżonej jakości nasienia. Przy prawidłowym lub tylko lekko pogorszonym seminogramie ICSI nie ma udowodnionej przewagi nad klasycznym IVF: duże badania randomizowane z Wietnamu (2021, prawidłowa liczba i ruchliwość plemników), Chin (2024, lekko pogorszony seminogram) i Danii (2025, bez ciężkiego czynnika męskiego) nie wykazały wyższego odsetka żywych urodzeń. Mimo to w Niemczech ICSI wykonuje się wyraźnie częściej, także przy prawidłowej jakości nasienia. Europejskie towarzystwo naukowe ESHRE nie zaleca jednak ICSI, gdy nie ma czynnika męskiego, podobnie jak amerykańskie towarzystwo ASRM (2026) i brytyjskie wytyczne NICE (2026).

Czy możemy sami wybrać metodę?

Na pewno możesz współdecydować, swobodnie wybierać tylko w ograniczonym zakresie. Klinika proponuje metodę na podstawie wyników. Dla osób objętych ustawowym ubezpieczeniem w Niemczech kasa płaci za ICSI tylko wtedy, gdy zachodzi wskazanie według wytycznych G-BA lub gdy w pierwszej próbie IVF nie zapłodniła się żadna komórka jajowa. W Austrii ośrodek objęty umową rozlicza się według taryf Funduszu dla IVF i ICSI. Zapytaj o konkretny powód propozycji. Bez czynnika męskiego ESHRE, ASRM i NICE odradzają ICSI.

Co to jest split-ICSI?

W metodzie split część komórek jajowych zapładnia się klasycznym IVF, a pozostałą metodą ICSI. Zmniejsza to ryzyko, że nie zapłodni się żadna komórka jajowa. W badaniu ze 190 parami z granicznym seminogramem (Yu 2022) część IVF pozostała bez zapłodnienia u 16,8% par, łącznie jednak tylko u jednej pary (0,53%). To, czy split zwiększa szansę na dziecko, nie zostało udowodnione. Kasy ustawowe pokrywają IVF i ICSI tylko alternatywnie, wyjaśnij więc rozliczenie wcześniej.

Czy można przejść z IVF na ICSI?

Tak. Jeśli przy klasycznym IVF nie dochodzi do zapłodnienia lub jest ono bardzo niskie, wytyczne NICE przewidują na przykład rozważenie ICSI w kolejnym cyklu. Dla ciebie przebieg się nie zmienia, zmiana odbywa się w laboratorium. Czasem kliniki oferują też metodę split: część komórek jajowych leczy się IVF, a pozostałą ICSI. Dla osób objętych ustawowym ubezpieczeniem w Niemczech obowiązuje: po całkowitym braku zapłodnienia w pierwszej próbie IVF kasa pokrywa jeszcze do dwóch cykli ICSI. Zmiana w trakcie trwającego cyklu (rescue-ICSI) jest jako świadczenie kasy wykluczona, zmianę metody trzeba wnioskować w kolejnym planie leczenia.

Dlaczego klinika zaleca ICSI mimo prawidłowego seminogramu?

Wytyczne wymieniają kilka sytuacji: rozmrożone komórki jajowe, planowane PGT (zwłaszcza PGT-M) i wcześniejszy brak zapłodnienia. Często kryje się za tym jednak obawa, że przy IVF nie zapłodni się żadna komórka jajowa. W badaniach randomizowanych bez ciężkiego czynnika męskiego zdarzało się to przy obu metodach podobnie rzadko, mniej więcej od 2 do 6%. W Niemieckim Rejestrze IVF w 2024 roku przy 33,4% wpisów dotyczących ICSI wynik badania mężczyzny podano jako prawidłowy. Kryją się w tym jednak także leczenia samotnych kobiet i par lesbijskich, PGT i social freezing. Zapytaj o konkretny powód, na przykład czy próbne przygotowanie nasienia dało zbyt mało ruchliwych plemników.

Dlaczego ICSI wykonuje się znacznie częściej niż IVF?

Według Niemieckiego Rejestru IVF w 2024 roku około dwie trzecie świeżych cykli z zapłodnieniem przypadało na ICSI (66,5%, z cyklami mieszanymi IVF/ICSI 69,1%). W USA udział wzrósł w latach 1996 do 2012 z 36,4% do 76,2%. Jednym z powodów jest obawa przed całkowitym brakiem zapłodnienia, a wiele klinik dla pewności stawia na ICSI, nawet przy granicznie prawidłowych seminogramach. Z medycznego punktu widzenia często nie jest to konieczne: w badaniach randomizowanych bez czynnika męskiego całkowity brak zapłodnienia zdarzał się przy obu metodach podobnie rzadko, a więcej urodzeń przy ICSI nie było. ASRM przytacza nawet analizę amerykańskiego rejestru, w której ICSI bez wskazań wiązało się z mniejszymi szansami na żywe urodzenie.

Jak często IVF się udaje za pierwszym razem?

Zależy to przede wszystkim od wieku. W badaniu INVICSI z kobietami w pierwszym cyklu IVF pierwszy cykl leczenia łącznie ze wszystkimi kriotransferami doprowadził do żywego urodzenia u 47,3% kobiet po IVF i u 43,2% po ICSI. Po samym pierwszym transferze było to odpowiednio 31,6% i 26,6%. Uczestniczki badań są jednak wyselekcjonowane. W Niemieckim Rejestrze IVF w 2023 roku do porodu doprowadziło 19,5% świeżych leczeń IVF i 18,5% leczeń ICSI, w odniesieniu do wszystkich prób i grup wiekowych. Wartości według wieku pokazuje Kalkulator in vitro.

Jak często zdarzają się bliźnięta przy ICSI?

Niemiecki Rejestr IVF podaje dla 2023 roku odsetek ciąż mnogich wynoszący 8,0% we wszystkich leczeniach IVF, ICSI i z użyciem kriotransferów łącznie (rocznik D·I·R 2024, s. 33). U kobiet z dobrym rokowaniem, którym przeniesiono tylko jeden zarodek (do 35. roku życia, pierwszy świeży cykl, co najmniej 8 komórek jajowych i co najmniej 5 zapłodnionych komórek jajowych), było to 1,6% żywych urodzeń. Z tych liczb nie da się odczytać różnicy między ICSI a IVF. Ile zarodków zostanie przeniesionych, omawiasz z kliniką przed transferem.

Czy dzieci po ICSI różnią się od dzieci po IVF?

Zdecydowana większość dzieci po ICSI rodzi się zdrowa. Po sztucznym zapłodnieniu ogółem ryzyko wrodzonych wad rozwojowych jest jednak lekko podwyższone: metaanaliza z 2026 roku wykazała w ciążach pojedynczych po ICSI ryzyko około 1,5-krotnie, a po IVF około 1,3-krotnie wyższe w porównaniu z dziećmi poczętymi naturalnie. Ogółem między ICSI a IVF nie wykazano istotnej różnicy, ale przy wadach układu krążenia wyższe ryzyko po ICSI (HR 1,41). Północnoeuropejskie badanie rejestrowe wykazało po ICSI nieco częstsze ciężkie wady rozwojowe niż po IVF (6,0% wobec 5,3%). ICSI opisano po raz pierwszy z powodzeniem w 1992 roku i od tamtej pory poczęto tą metodą na świecie bardzo wiele dzieci.

Czy kasa chorych płaci za ICSI?

W Niemczech tak, jeśli zachodzi wskazanie: ciężkie zaburzenie płodności mężczyzny udokumentowane dwoma seminogramami według podręcznika WHO i badaniem andrologicznym, kriokonserwacja z powodu terapii uszkadzającej komórki rozrodcze przy udowodnionym zaburzeniu płodności kobiety albo całkowity brak zapłodnienia w pierwszej próbie IVF. Kasa pokrywa wtedy 50% zatwierdzonych kosztów na do trzech prób, tylko dla par małżeńskich i w granicach wieku. W Austrii Fundusz IVF pokrywa 70% przy jednym z ustawowych wskazań, do których należy niepłodność mężczyzny. W Szwajcarii ubezpieczenie podstawowe nie pokrywa ani IVF, ani ICSI.

Ile więcej kosztuje cykl z ICSI w porównaniu z IVF?

Oficjalne liczby pochodzą z Austrii: w taryfie Funduszu IVF dla publicznych zakładów lecznictwa objętych umową ICSI dla kobiet poniżej 35 lat kosztuje 3594,54 €, IVF 3238,47 € (bez podatków, stan na 1 lipca 2025). To około 356 € różnicy, a w udziale własnym około 107 € (wyliczone). ESHRE podaje dla Holandii około 8,3% dodatkowych kosztów. W Niemczech ceny klinik się różnią. Różnica wynika z większego nakładu pracy w laboratorium, koszty leków są identyczne. Przy świadczeniu kasy chorych kasa ustawowa pokrywa także przy ICSI 50% zatwierdzonych kosztów, o ile zachodzi wskazanie do ICSI według wytycznych G-BA lub w pierwszej próbie IVF nie doszło do zapłodnienia. Twój udział własny wylicza Kalkulator kosztów.

Podsumowanie

IVF i ICSI różnią się tylko etapem zapłodnienia w laboratorium. Stymulacja, punkcja i transfer są identyczne. Odsetki porodów na transfer są przy obu metodach zbliżone, decydujący jest przede wszystkim wiek kobiety. ICSI jest metodą ugruntowaną przy silnie obniżonej jakości nasienia i przy plemnikach pobranych operacyjnie. Po braku zapłodnienia przy IVF wytyczne zalecają rozważenie ICSI w kolejnym cyklu. Przy prawidłowym seminogramie według kilku dużych badań randomizowanych nie daje ono korzyści, a ESHRE, ASRM i NICE wtedy je odradzają. Sztywnych wartości granicznych seminogramu w Niemczech od 2017 roku nie ma. To, jaka metoda pasuje, ustalasz z kliniką na podstawie seminogramu, próbnego przygotowania nasienia i wywiadu.

Źródła

Prawo i wytyczne

• Wytyczne w sprawie sztucznego zapłodnienia, pkt 2, 8, 9.2, 11.3, 11.5, 14 i 16, Federalny Komitet Wspólny (Gemeinsamer Bundesausschuss, G-BA), obowiązują od 9 lutego 2022
• Główne podstawy i raport końcowy do uchwały o skreśleniu parametrów seminogramu, Federalny Komitet Wspólny (G-BA), 2017
• Obwieszczenie: zmiana wytycznych w sprawie sztucznego zapłodnienia z 26 lutego 2002, Deutsches Ärzteblatt, 2002
• § 27a SGB V: sztuczne zapłodnienie, Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości, 2026
• Taryfa opłat dla lekarzy (Gebührenordnung für Ärzte, GOÄ), Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości, stan na 2026
• Diagnostyka preimplantacyjna: kasy chorych nie muszą pokrywać kosztów (BSG, B 1 KR 19/13 R), Deutsches Ärzteblatt, 2014
• Wsparcie ze strony państwa federalnego i krajów związkowych, portal informacyjny o niepłodności Federalnego Ministerstwa Rodziny (BMBFSFJ), 2026
• Ustawa o Funduszu IVF, §§ 1, 2 i 4, system informacji prawnej rządu federalnego (RIS), wersja z 4 października 2026
• Wir möchten ein Baby: informacje o Funduszu IVF, Ministerstwo Spraw Społecznych Austrii, stan na 25 lipca 2025
• Udział własny przy leczeniu IVF spada z 30% do 25%, ORF, 18 lipca 2026
• Rozporządzenie o świadczeniach z ubezpieczenia zdrowotnego (KLV), załącznik 1, wydanie z 1 lipca 2026, Federalny Urząd Zdrowia (BAG), 2026

Wytyczne i towarzystwa naukowe

• Good practice recommendations on add-ons in reproductive medicine, ESHRE Add-ons Working Group, Human Reproduction 38(11):2062, 2023
• Evidence-based guideline: unexplained infertility, ESHRE Guideline Group, Human Reproduction 38(10):1881-1890, 2023
• ESHRE recommendations on Good Practice in the IVF laboratory, ESHRE, Human Reproduction 41(8):1245-1269, 2026
• ESHRE PGT Consortium and SIG Embryology good practice recommendations for polar body and embryo biopsy for PGT, Kokkali G et al., Human Reproduction Open, 2020
• The Vienna consensus: report of an expert meeting on the development of ART laboratory performance indicators, ESHRE Special Interest Group of Embryology oraz Alpha Scientists in Reproductive Medicine, Human Reproduction Open, 2017
• Intracytoplasmic sperm injection for nonmale factor indications: a committee opinion, Practice Committees of ASRM and SART, Fertility and Sterility 126:49-56, 2026
• Intracytoplasmic sperm injection (ICSI) for non-male factor indications: a committee opinion, Practice Committees of ASRM and SART, Fertility and Sterility 114(2):239-245, 2020
• NICE guideline NG257: Fertility problems, assessment and treatment, zalecenia 1.50.1 do 1.50.3 (ICSI), National Institute for Health and Care Excellence, 31 marca 2026
• NICE NG257: Unexplained fertility problems, zalecenia 1.38, National Institute for Health and Care Excellence, 31 marca 2026
• Diagnostyka i terapia przed wspomaganym leczeniem z zakresu medycyny rozrodu, część 2, wytyczne S2k AWMF 015-085 towarzystw DGGG, OEGGG i SGGG, Geburtshilfe und Frauenheilkunde, 2019
• WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 6. wydanie, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), 2021

Rejestry

• Rocznik D·I·R 2024 (s. 19, 22, 23, 26, 27, 33, 35, 37, 41 i 44), Niemiecki Rejestr IVF, 2025
• IVF-Register Jahresbericht 2024, Gesundheit Österreich GmbH (GÖG) na zlecenie Funduszu IVF, rok sprawozdawczy 2024

Badania randomizowane i metaanalizy dotyczące IVF i ICSI

• Conventional in-vitro fertilisation versus intracytoplasmic sperm injection for the treatment of non-male-factor infertility: a randomised controlled trial, Bhattacharya S et al., The Lancet 357:2075-2079, 2001
• Intracytoplasmic sperm injection versus in vitro fertilization: a randomized controlled trial and a meta-analysis of the literature, Tournaye H et al., Fertility and Sterility 78(5):1030-1037, 2002
• Intracytoplasmic sperm injection versus conventional in-vitro fertilisation in couples with infertility in whom the male partner has normal total sperm count and motility: an open-label, randomised controlled trial, Dang VQ et al., The Lancet 397:1554-1563, 2021
• The role of ICSI vs. conventional IVF for patients with advanced maternal age: a randomized controlled trial, Haas J et al., Journal of Assisted Reproduction and Genetics 38(1):95-100, 2021
• Intracytoplasmic sperm injection versus conventional in vitro fertilisation in couples with males presenting with normal total sperm count and motility, Cutting E et al., Cochrane Database of Systematic Reviews, 2023
• Intracytoplasmic sperm injection versus conventional in-vitro fertilisation for couples with infertility with non-severe male factor: a multicentre, open-label, randomised controlled trial, Wang Y et al., The Lancet 403:924-934, 2024
• Wpis w rejestrze badań NCT03298633 z kryteriami włączenia i wyłączenia badania Wang i wsp., ClinicalTrials.gov, dostęp 2026
• Intracytoplasmic sperm injection versus conventional in vitro fertilization in infertile couples with normal total sperm count and motility: does sperm morphology matter?, Pham TD et al., Human Reproduction 40(1):23-29, 2025
• IVF versus ICSI in patients without severe male factor infertility: a randomized clinical trial (INVICSI), Berntsen S et al., Nature Medicine 31:1939-1948, 2025
• Does intracytoplasmic sperm injection outperform conventional in vitro fertilization in couples without severe male factor infertility? A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, Kayimu K et al., Human Reproduction 41(7):1173-1182, 2026

Badania obserwacyjne, brak zapłodnienia, split-ICSI i rescue-ICSI

• Pregnancies after intracytoplasmic injection of single spermatozoon into an oocyte, Palermo G et al., The Lancet 340:17-18, 1992
• A strategy for treatment of couples with unexplained infertility who failed to conceive after intrauterine insemination, Bungum L et al., Reproductive BioMedicine Online 8(5):584-589, 2004
• Does intracytoplasmic sperm injection improve the fertilization rate and decrease the total fertilization failure rate in couples with well-defined unexplained infertility? A systematic review and meta-analysis, Johnson LN et al., Fertility and Sterility 100(3):704-711, 2013
• Rescue intracytoplasmic sperm injection: a systematic review, Beck-Fruchter R et al., Fertility and Sterility 101(3):690-698, 2014
• Assisted oocyte activation following ICSI fertilization failure, Vanden Meerschaut F et al., Reproductive BioMedicine Online 28(5):560-571, 2014
• Trends in use of and reproductive outcomes associated with intracytoplasmic sperm injection, Boulet SL et al., JAMA 313(3):255-263, 2015
• ICSI does not offer any benefit over conventional IVF across different ovarian response categories in non-male factor infertility: a European multicenter analysis, Drakopoulos P et al., Journal of Assisted Reproduction and Genetics 36(10):2067-2076, 2019
• ICSI does not improve reproductive outcomes in autologous ovarian response cycles with non-male factor subfertility, Supramaniam PR et al., Human Reproduction 35(3):583-594, 2020
• Analysis of the split insemination (IVF+ICSI) treatment in patients with borderline semen in first cycle, Yu CM et al., Journal of Gynecology Obstetrics and Human Reproduction 51(10):102491, 2022
• Day after rescue ICSI: eliminating total fertilization failure after conventional IVF with high live birth rates following cryopreserved blastocyst transfer, Batha S et al., Human Reproduction 38(7):1277-1283, 2023

Zdrowie dzieci

• Reproductive technologies and the risk of birth defects, Davies MJ et al., New England Journal of Medicine 366(19):1803-1813, 2012
• A systematic review and meta-analysis of DNA methylation levels and imprinting disorders in children conceived by IVF/ICSI compared with children conceived spontaneously, Lazaraviciute G et al., Human Reproduction Update 20(6):840-852, 2014
• Semen quality of young adult ICSI offspring: the first results, Belva F et al., Human Reproduction 31(12):2811-2820, 2016
• Comprehensive meta-analysis reveals association between multiple imprinting disorders and conception by assisted reproductive technology, Cortessis VK et al., Journal of Assisted Reproduction and Genetics 35(6):943-952, 2018
• Chromosomal abnormalities after ICSI in relation to semen parameters: results in 1114 fetuses and 1391 neonates from a single center, Belva F et al., Human Reproduction 35(9):2149-2162, 2020
• Risk of congenital malformations in live-born singletons conceived after intracytoplasmic sperm injection: a Nordic study from the CoNARTaS group, Henningsen AA et al., Fertility and Sterility 120(5):1033-1041, 2023
• The risk of congenital malformations and neonatal outcomes among singletons and twins born after IVF/ICSI: a systematic review and Bayesian network meta-regression analysis, BMC Pregnancy and Childbirth 26:919, 2026