Skuteczność inseminacji w Niemczech, Austrii i Szwajcarii: wiek i przebieg

Ta strona dotyczy Niemiec, Austrii i Szwajcarii.

Inseminacja domaciczna (w skrócie IUI) to najprostsza forma wspomaganego rozrodu. Odpowiednio przygotowane plemniki trafiają bezpośrednio do macicy. Bez sali operacyjnej, bez narkozy, bez punkcji jajników. Sam zabieg trwa tylko kilka minut, a potem możesz wrócić do domu.

W wielu ośrodkach leczenia niepłodności IUI jest pierwszym krokiem leczenia, zanim sięga się po bardziej złożone metody, takie jak IVF czy ICSI. Jako wartość orientacyjną portal familienplanung.de podaje ok. 370 euro za inseminację bez leczenia hormonalnego i 670 euro z leczeniem hormonalnym, ryzyko finansowe przy jednej próbie jest więc niewielkie. Trzeba jednak uczciwie powiedzieć: szanse powodzenia inseminacji domacicznej są ograniczone. Według Niemieckiego Rejestru Inseminacji (Deutsches Register für Insemination, DERI) IUI z nasieniem partnera prowadzi do ciąży klinicznej tylko w ok. 10% przypadków (2024: 10,3%), a do żywego urodzenia w ok. 6% (2023: co najmniej 6,3%). Czy IUI ma dla ciebie sens, zależy od twojej diagnozy, twojego wieku i twojej cierpliwości.

Poniżej znajdziesz szanse według wieku na podstawie dziesiątek tysięcy inseminacji w niemieckich ośrodkach, osobno dla nasienia partnera i nasienia dawcy, a do tego badania obejmujące kilka cykli oraz czynniki, które przesuwają wynik.

Czym jest leczenie metodą IUI?

Przy inseminacji domacicznej nasienie twojego partnera (lub dawcy) jest przygotowywane w laboratorium. Wyodrębnia się przy tym najszybsze i najbardziej ruchliwe plemniki i zagęszcza się je. Następnie takie plemniki wprowadza się cienkim cewnikiem bezpośrednio do jamy macicy, z pominięciem szyjki macicy, która poza tym działa jak naturalna bariera.

Założenie jest takie: plemniki startują bliżej komórki jajowej i w użyciu są tylko te najbardziej ruchliwe. Ma to zwiększyć szansę na zapłodnienie bez ingerowania w samo zapłodnienie.

IUI występuje w dwóch wariantach:

Bez stymulacji hormonalnej (cykl naturalny): Wykorzystuje się twoją naturalną owulację, czasem z zastrzykiem wyzwalającym we właściwym momencie. Taniej, mniej działań niepożądanych, ale też niższa skuteczność: w Niemieckim Rejestrze Inseminacji odsetek ciąż klinicznych wynosił 8,6% na inseminację (od 2020 do 2024).

Ze stymulacją hormonalną: Tabletki (klomifen lub letrozol) albo FSH w zastrzykach w niskiej dawce pobudzają jajniki. Celem są jeden do dwóch, najwyżej trzy dojrzałe pęcherzyki (więcej w części Co wpływa na szanse). W rejestrze odsetek ciąż przy FSH w zastrzykach wynosił 14,5% na inseminację, przy letrozolu 11,7%, a przy samym klomifenie 8,0%. To wartości rejestrowe bez losowego przydziału, dlatego grup nie można bezpośrednio porównywać. Ze stymulacją rośnie jednak także ryzyko ciąży mnogiej, liczby podaje część Stymulacja i ryzyko ciąży mnogiej.

Przegląd klinik oferujących inseminacje znajdziesz na naszej stronie Inseminacja (IUI).

Dla kogo IUI jest odpowiednia?

IUI nie sprawdza się w każdej sytuacji. Leczenie dobrze nadaje się w przypadku:

• Lekko pogorszonego seminogramu: Gdy liczba lub ruchliwość plemników jest nieznacznie poniżej normy. Decydujące jest to, ile ruchliwych plemników zostaje po przygotowaniu. Ogólnie obowiązującej wartości granicznej nie ma, a co na ten temat wykazały badania, opisuje część Ruchliwe plemniki po przygotowaniu. Co oznaczają wartości w wyniku, wyjaśnia artykuł Seminogram: dobre wyniki.
• Czynnika szyjkowego: Śluz szyjki macicy utrudnia transport plemników. IUI całkowicie omija ten problem.
• Niewyjaśnionej niepłodności (niepłodność idiopatyczna): Wszystkie wyniki są prawidłowe, a mimo to się nie udaje. Europejskie towarzystwo naukowe ESHRE zaleca tu jako pierwsze leczenie IUI ze stymulacją (wytyczne 2023). Pamiętaj jednak: wytyczne ustawowych kas chorych w Niemczech nie wymieniają niewyjaśnionej niepłodności jako powodu do inseminacji. Dlatego wcześniej ustal z ośrodkiem i z kasą chorych, czy zapłaci.
• Lekkiej endometriozy: Przy endometriozie w stadium I lub II według wytycznych ESHRE (2022) można zastosować IUI ze stymulacją. Więcej w artykule Endometrioza a starania o dziecko.
• Nasienia dawcy: Samotne kobiety lub pary lesbijskie, które chcą zajść w ciążę z nasieniem dawcy. Jak to przebiega krok po kroku, opisuje część Dawstwo nasienia: przebieg.
• Zaburzeń erekcji lub wytrysku: Gdy współżycie w odpowiednim momencie nie jest możliwe.

IUI nie jest odpowiednia przy niedrożnych jajowodach (co najmniej jeden musi być drożny) i przy bardzo obniżonej jakości plemników. Od jakich wartości badania widzą pogorszenie szans, opisuje część Ruchliwe plemniki po przygotowaniu. W obu przypadkach w grę wchodzą zamiast tego IVF lub ICSI. Także z wiekiem jest trudniej: u kobiet w wieku od 40 do 44 lat odsetek żywych urodzeń w rejestrze wynosił co najmniej 2,5% na inseminację, od 45. roku życia nie było żadnego urodzenia. Od 38. roku życia IVF w jedynym badaniu randomizowanym prowadziło do wyraźnie większej liczby urodzeń niż stymulowana IUI (zob. IUI a IVF).

Przebieg IUI krok po kroku

Krok 1: monitorowanie cyklu

Na początku cyklu rozpoczyna się monitorowanie za pomocą USG i, zależnie od ośrodka, pobrania krwi. Obserwuje się przy tym, jak rosną twoje pęcherzyki. Przy stymulowanej IUI w pierwszych dniach cyklu przyjmujesz tabletki, takie jak klomifen lub letrozol, albo wstrzykujesz FSH w niskiej dawce. Dlaczego preparaty FSH (gonadotropiny) powinny być stosowane tylko w niskiej dawce i pod dobrą kontrolą, wyjaśnia część Stymulacja i ryzyko ciąży mnogiej. Jak działają leki, tłumaczy artykuł Leczenie hormonalne w staraniach o dziecko.

Krok 2: wyzwolenie owulacji

Gdy wiodący pęcherzyk jest dojrzały, owulację wyzwala się zwykle zastrzykiem hCG. Według charakterystyki produktu leczniczego preparatu hCG Brevactid owulacja następuje około 36 godzin po zastrzyku domięśniowym. We francuskim badaniu wyzwalano owulację, gdy co najmniej jeden pęcherzyk miał ponad 16 mm, i 36 godzin później wykonywano inseminację (Merviel 2010). Dokładny termin ustala twój ośrodek.

Krok 3: przygotowanie nasienia

Twój partner oddaje próbkę nasienia w dniu inseminacji, a przy nasieniu dawcy rozmraża się próbkę z banku nasienia. Laboratorium oddziela ruchliwe plemniki od płynu nasiennego, powszechnie stosuje się wirowanie w gradiencie gęstości oraz metodę swim-up. Wiesbadeński ośrodek leczenia niepłodności pracował na przykład w dużej analizie Schorscha i współpracowników (2013) z płukaniem i metodą swim-up. Przygotowanie wymaga trochę czasu, ośrodek powie ci, kiedy masz wrócić.

Krok 4: inseminacja

Leżysz na fotelu ginekologicznym. Cienki, elastyczny cewnik wprowadza się przez szyjkę macicy, a przez niego podaje się przygotowane plemniki. Trwa to tylko kilka minut. Wiele kobiet odczuwa lekkie pociąganie, porównywalne z pobraniem wymazu. Narkoza nie jest potrzebna. Czy po zabiegu warto chwilę poleżeć, wyjaśnia niżej część Czy po IUI trzeba leżeć?.

Krok 5: oczekiwanie i test

Po inseminacji wracasz do normalnego życia. Mniej więcej dwa tygodnie później badanie krwi na hormon ciążowy hCG pokazuje, czy się udało. Kinderwunsch-Zentrum Hannover (ośrodek leczenia niepłodności w Hanowerze) radzi na przykład, by nie robić testu przed 14. dniem po inseminacji.

Nie testuj zbyt wcześnie: jeśli podano ci zastrzyk wyzwalający z hCG (na przykład Ovitrelle lub Brevactid), może on według charakterystyki produktu leczniczego wpływać na testy na hCG we krwi lub w moczu nawet do 10 dni. Wczesny test może wtedy dać wynik fałszywie dodatni. Także brytyjski organ nadzoru HFEA radzi, by nie testować zbyt wcześnie, bo wynik może wprowadzać w błąd.

Kiedy test ma sens, w którym tygodniu ciąży jesteś po IUI i kiedy przypada obliczony termin porodu, pokazuje Kalkulator terminu porodu in vitro. Ma on osobny tryb dla inseminacji. Ponieważ przy IUI moment owulacji nie jest znany co do godziny, termin jest szacunkiem, a ustala się go później na podstawie USG.

Skuteczność IUI według wieku

Oto liczby takie, jakie są, bez upiększania. Aby dobrze je odczytać, najpierw cztery pojęcia:

Jak czytać te liczby

Na inseminację oznacza: na faktycznie wykonaną inseminację. Cykle przerwane wcześniej nie są wliczone. Przy cyklach stymulowanych z nasieniem partnera do inseminacji dochodziło w niemieckim rejestrze w 88,8%, czyli ok. 11% cykli kończyło się wcześniej.

Ciąża kliniczna oznacza: potwierdzona lekarsko, zwykle w badaniu USG. Dodatni test, który potem się obniża (ciąża biochemiczna), się nie liczy.

Urodzenie na inseminację to liczba, która liczy się na końcu. W niemieckim rejestrze jest to wartość dolna, ponieważ mniej więcej przy co piątej ciąży klinicznej nie udokumentowano ani poronienia, ani urodzenia.

Skumulowany oznacza: zsumowany z kilku prób.

Nasienie partnera: liczby z Niemiec

Najbardziej wiarygodnym źródłem dla Niemiec jest Niemiecki Rejestr Inseminacji (DERI). Prowadzi go Arbeitskreis Donogene Insemination (grupa robocza ds. inseminacji z nasieniem dawcy), ośrodki uczestniczą dobrowolnie, ostatnio było ich 48. Opracowanie ukazuje się jako dział specjalny w roczniku Niemieckiego Rejestru IVF (Deutsches IVF-Register, D·I·R). Analiza według wieku obejmuje lata od 2019 do 2023:

Źródło: Niemiecki Rejestr Inseminacji, rocznik D·I·R 2024, s. 50, IUI z nasieniem partnera, od 2019 do 2023.

Rzuca się w oczy, że między 25. a 39. rokiem życia odsetek ciąż na inseminację różni się niewiele (11,3% wobec 9,7%). Wyraźnie rośnie natomiast odsetek poronień, z 14,5% do 22,1%. Dlatego odsetek urodzeń spada mocniej niż odsetek ciąż, z 7,5% do 5,7%. Od 40. roku życia spada do 2,5% na inseminację, bo odsetek ciąż obniża się do 6,4%, a jednocześnie 43,5% ciąż kończy się poronieniem. Najmłodsza grupa poniżej 25 lat wypada gorzej niż kobiety w wieku od 25 do 29 lat. Przy 570 inseminacjach jest jednak mała, a rejestr nie podaje przyczyn.

Na przestrzeni lat wartości są stabilne. Odsetek ciąż klinicznych na inseminację wynosił od 2019 do 2024 od 9,3 do 10,3%, a odsetek urodzeń na inseminację od 2019 do 2023 od 5,6 do 6,3%. Średni wiek kobiet wynosił 34 lata.

Dlaczego odsetek urodzeń jest wartością dolną, widać w danych rocznych: w 2023 roku po IUI z nasieniem partnera było 1441 ciąż klinicznych, 264 poronienia i 871 urodzeń. W przypadku 306 ciąż, czyli ok. 21%, wynik nie jest udokumentowany. Czy były to ciąże pozamaciczne, urodzenia martwe, czy po prostu brakujące zgłoszenia, rocznik nie wskazuje. Faktyczny odsetek urodzeń może więc być nieco wyższy niż w tabeli, ale nie wyższy niż odsetek ciąż.

Tabela pokazuje wartości średnie wielu par z niemieckich ośrodków. Dla ciebie osobiście szanse mogą być wyższe lub niższe, zależnie od wyników badań. Ocenić to może tylko twoja lekarka lub twój lekarz.

Nasienie dawcy: wyższe odsetki na inseminację

Z nasieniem dawcy odsetki są wyższe we wszystkich grupach wiekowych do 44 lat. Rejestr nie podaje przyczyn.

Źródło: Niemiecki Rejestr Inseminacji, rocznik D·I·R 2024, s. 50, IUI z nasieniem dawcy, od 2019 do 2023.

W 2024 roku odsetek ciąż klinicznych z nasieniem dawcy wynosił 16,0% na inseminację, a w 2023 roku 14,2% inseminacji prowadziło do urodzenia. Bliźnięta stanowiły w 2023 roku tylko 1,8% urodzeń.

Ciekawe dla planowania: z nasieniem dawcy stymulacja nie przyniosła w rejestrze żadnej korzyści. W cyklu naturalnym odsetek ciąż wynosił 16,3%, we wszystkich cyklach stymulowanych 16,2% na inseminację. Odsetek ciąż mnogich był jednak przy stymulacji wyraźnie wyższy (6,7% wobec 1,2%, od 2020 do 2023). To również dane obserwacyjne bez losowego przydziału. Do podobnego obrazu doszło belgijskie badanie obejmujące 1654 kobiety i 6630 cykli z nasieniem dawcy: ani powód leczenia, ani rodzaj stymulacji nie miały istotnego wpływu na odsetek urodzeń, natomiast wiek miał (De Brucker 2009). Na cykl prowadziło tam do porodu 14%.

Wielka Brytania rejestruje przez organ nadzoru HFEA tylko inseminacje z nasieniem dawcy, dla nasienia partnera nie ma szczegółowych danych. W 2023 roku do urodzenia prowadziło 14,2% stymulowanych i 12,6% niestymulowanych cykli z nasieniem dawcy (270 z 1902 i 456 z 3621 cykli). Liczy się na rozpoczęty cykl, bliźnięta liczą się jako jedno urodzenie. Za 2024 rok HFEA podaje wstępnie 16,5% i 11,9%. Podziału według wieku raporty za 2023 i 2024 nie zawierają.

Co nasienie dawcy oznacza prawnie i praktycznie, podsumowuje poradnik o dawstwie nasienia.

Europa w porównaniu

Europejskie towarzystwo naukowe ESHRE zbiera dane krajowych rejestrów w ramach swojego konsorcjum monitorującego EIM. W najnowszym pełnym raporcie za rok 2020 do porodu prowadziło 8,8% inseminacji z nasieniem partnera i 12,5% inseminacji z nasieniem dawcy. Po IUI z nasieniem partnera odsetek bliźniąt wynosił 7,9%, a trojaczków 0,4%. Wstępne dane za 2022 rok są podobne (8,6% z nasieniem partnera, 13,3% z nasieniem dawcy), autorki i autorzy zalecają jednak ostrożność w interpretacji.

Podział według wieku jest tylko w tabelach uzupełniających do raportu za 2019 rok. Kobiety do 34 lat osiągały tam z nasieniem partnera 9,7% porodów na cykl, od 40 lat 3,5%. Z nasieniem dawcy było to 14,4% i 4,6%. Średnią grupę wiekową pomijamy, ponieważ wydrukowanych wartości z tej samej tabeli nie da się przeliczyć. Niemcy, Austria i Szwajcaria nie dostarczają w tych tabelach żadnych wartości, Francja i Wielka Brytania nie podają liczby porodów. Wartości europejskie nie są więc bezpośrednio porównywalne z niemieckimi danymi rejestrowymi.

Skuteczność IUI po 40. roku życia

Od 40. roku życia liczby zmieniają się wyraźnie. W niemieckim rejestrze inseminacje z nasieniem partnera prowadziły u kobiet w wieku od 40 do 44 lat do ciąży klinicznej w 6,4%, a do urodzenia w co najmniej 2,5%. Przy 388 inseminacjach od 45. roku życia były trzy ciąże, wszystkie zakończyły się poronieniem. Z nasieniem dawcy wartości w wieku od 40 do 44 lat wynosiły 9,4% ciąż i co najmniej 5,7% urodzeń na inseminację, od 45. roku życia przy 101 inseminacjach nie było żadnego urodzenia.

Badania pokazują podobny obraz:

• Wiesbaden (Schorsch 2013): W pierwszych trzech cyklach odsetki ciąż u 40- i 41-latek nie różniły się od odsetków u kobiet w wieku od 35 do 39 lat. Po więcej niż trzech inseminacjach u kobiet powyżej 40. roku życia zdarzały się już tylko pojedyncze ciąże.
• Boston (Dovey 2008, klomifen i IUI): W wieku 41 i 42 lat do ciąży prowadziło 3,6% rozpoczętych cykli, powyżej 42 lat tylko 0,8% (jedna ciąża u 55 kobiet). Autorzy uważają, że dla klomifenu i IUI po 42. roku życia praktycznie nie ma już miejsca.
• FORT-T (Goldman 2014, randomizowane): 154 pary, kobieta w wieku od 38 do 42 lat, niewyjaśniona niepłodność. Po dwóch cyklach w ciąży klinicznej było 21,6% par (klomifen i IUI) lub 17,3% (FSH i IUI), przy natychmiastowym IVF 49,0%. 84,2% wszystkich żywych urodzeń w badaniu powstało dzięki IVF.
• Francja (Merviel 2022): Przy niewyjaśnionej niepłodności IVF lub ICSI było skuteczniejsze niż IUI we wszystkich grupach wiekowych, z wyjątkiem kobiet od 40. roku życia. Tam badanie nie wykazało istotnej różnicy.

Dane nie są więc w pełni jednolite, kierunek jest jednak jeden: na próbę szanse od 40. roku życia są wyraźnie mniejsze, a po trzeciej próbie dochodzi już niewiele ciąż. Do tego w Niemczech dochodzi kasa chorych: prawo do pokrycia kosztów kończy się wraz z 40. urodzinami, a granica wieku musi być spełniona w każdym cyklu leczenia (§ 27a SGB V, wytyczne G-BA pkt 9.1). Więcej o sytuacji po 40. roku życia znajdziesz w artykule Zajście w ciążę po 40. roku życia. Jak mierzy się rezerwę jajnikową i co mówi wartość AMH (a czego nie mówi), pokazuje Tabela norm AMH według wieku.

Kilka cykli: skumulowane szanse

Przy ok. 10% ciąż na próbę dla większości par nie chodzi o jeden cykl, lecz o kilka. Często podawany przykład obliczeniowy: trzy cykle, każdy z 10% szans, dają razem ok. 27%. To rachunek zakłada, że każda inseminacja ma tę samą szansę. Jako szansa na urodzenie jest zbyt optymistyczny, bo liczy z odsetkiem ciąż i pomija poronienia.

Jeśli zamiast tego liczy się z odsetkami urodzeń z rejestru, wychodzi następujące obliczenie modelowe. Jest to obliczeniowa górna granica, a nie wynik badania: zakłada, że każda inseminacja ma równie dobre szanse i że żaden cykl nie zostaje wcześniej przerwany. Jedno i drugie w praktyce się nie sprawdza.

Własne obliczenie modelowe na podstawie odsetków urodzeń DERI (rocznik D·I·R 2024, s. 50): 1 minus (1 minus odsetek) do potęgi 3.

Prawdziwe badania, które obserwowały pary przez kilka cykli, mieszczą się w podobnym rzędzie wielkości. Ważne jest za każdym razem, kto był leczony i co liczono:

Kilka uwag do tego: w badaniu Custersa wartości skumulowane są oszacowane obliczeniowo (metoda tablic przeżycia, life-table). Jeśli pary, które wcześniej przerwały, policzy się jako niebędące w ciąży, po dziewięciu cyklach było to 25%. W badaniu Dovey kobiety poniżej 35 lat wykonały średnio tylko 2,4 cyklu. W badaniu TUI z 31 urodzeń w ramieniu IUI 23 powstały z jednego cyklu IUI, a 8 bez leczenia. W badaniu Schorscha nie podano, jak zdefiniowano ciążę.

Także dla nasienia dawcy są dane długoterminowe. W belgijskim badaniu De Bruckera (2009) obliczeniowo oczekiwana szansa na urodzenie po maksymalnie dwunastu cyklach wynosiła 87% (od 20 do 29 lat), 77% (od 30 do 34), 76% (od 35 do 37), 66% (od 38 do 39) i 52% (od 40 do 45). To również szacunki metodą tablic przeżycia. Zakładają one, że kobiety przerywające leczenie mają takie same szanse jak te, które kontynuują, i dlatego są raczej zawyżone.

Od kiedy szanse prawie już nie rosną?

Dane nie są tu jednolite i warto o tym wiedzieć.

Za tym, że szanse koncentrują się na początku, przemawia: W fińskim badaniu obejmującym 811 cykli 97% ciąż powstało w pierwszych czterech cyklach (Nuojua-Huttunen 1999). Francuska analiza przy niewyjaśnionej niepłodności wykazała najlepsze szanse w pierwszych dwóch cyklach (Merviel 2022). W badaniu z Bostonu odsetek na cykl u kobiet, które wykonały tylko jeden lub dwa cykle, był wyraźnie wyższy niż w cyklach od 3 do 9 (Dovey 2008).

Za stabilnymi szansami w kilku cyklach przemawia: W dużej holenderskiej kohorcie odsetek ciąż w toku wynosił także w cyklach od siódmego do dziewiątego jeszcze od 4,6 do 6,7% na cykl. Po szóstym cyklu wiek, diagnoza, stymulacja i numer cyklu nie miały już istotnego wpływu (Custers 2008). W Wiesbaden odsetki na cykl u kobiet poniżej 40. roku życia utrzymywały się do szóstej próby w podobnym rzędzie wielkości jak na początku, jednak wyraźnie mniej kobiet wykonywało więcej niż trzy próby (Schorsch 2013). Dla kobiet od 40. roku życia to nie obowiązuje, zob. po 40. roku życia.

Ile cykli wytyczne z tego wyprowadzają i jak często płaci kasa chorych, opisuje część Co zalecają wytyczne.

Co wpływa na szanse

Wiek jest najsilniejszym czynnikiem, ale nie jedynym. Poniższe punkty pochodzą z badań i wytycznych i opisują grupy. Co z tego dotyczy ciebie, może ocenić tylko ośrodek na podstawie twoich wyników.

Wiek

Z każdym rokiem życia szanse malały w analizie z Wiesbaden w sposób mierzalny (iloraz szans 0,933 na rok, Schorsch 2013). W fińskim badaniu kobiety poniżej 40. roku życia miały wyraźnie lepsze szanse niż starsze (iloraz szans 3,24, Nuojua-Huttunen 1999). Skala wieku z niemieckiego rejestru znajduje się wyżej.

Badanie z Wiesbaden dostarcza dodatkowo wartości dla lat powyżej 40. roku życia, z których rejestry nie tworzą osobnych grup:

Źródło: Schorsch i wsp., Geburtshilfe Frauenheilkd 2013, tabela 1. IUI stymulowana FSH z nasieniem partnera przy seminogramie lekko do umiarkowanie pogorszonym (co najmniej 10 milionów plemników na ml i co najmniej 35% ruchliwości), Wiesbaden od 1998 do 2010. Grupy od 42 lat są bardzo małe.

Stymulacja i ryzyko ciąży mnogiej

Niemiecki rejestr pokazuje, jak różnie wypadają poszczególne stymulacje, zarówno pod względem skuteczności, jak i ciąż mnogich:

Źródło: Niemiecki Rejestr Inseminacji, rocznik D·I·R 2024, s. 51, IUI z nasieniem partnera; ciąże od 2020 do 2024, ciąże mnogie od 2020 do 2023. Podstawy odniesienia odsetka ciąż mnogich rocznik nie podaje. „Wszystkie cykle stymulowane” obejmują także cykle z innymi lub brakującymi danymi o stymulacji. Brak losowego przydziału, grupy nie są bezpośrednio porównywalne.

W odniesieniu do wszystkich urodzeń po IUI z nasieniem partnera w 2023 roku 3,9% stanowiły porody bliźniacze.

Co pokazują badania z losowym przydziałem: stymulowana IUI prowadziła w porównaniu z IUI w cyklu naturalnym do większej liczby urodzeń (iloraz szans 2,07; 4 badania, 396 kobiet; wytyczne ESHRE 2023). IUI w cyklu naturalnym nie była natomiast jednoznacznie lepsza niż wyczekiwanie (23% wobec 16% urodzeń, statystycznie nieistotne). Czy stymulacja w porównaniu z cyklem naturalnym daje więcej ciąż mnogich, jest według ESHRE niepewne, dostępne jest tylko jedno małe badanie z 39 kobietami.

FSH w zastrzykach (gonadotropiny) dawały w porównaniu z klomifenem ok. 30% więcej urodzeń (ryzyko względne 1,30), ale także dobrze ponad dwa razy więcej ciąż mnogich (ryzyko względne 2,17; Wessel 2022, 6 badań, 2058 kobiet). W dwóch osobnych analizach dodatkowych, raz tylko z badaniami o niskiej dawce początkowej do 75 j.m., a raz tylko z badaniami o ostrzejszych zasadach przerywania cyklu, różnica w ciążach mnogich nie była już jednoznaczna. W drugiej analizie nie była już jednoznaczna także korzyść pod względem urodzeń.

Jak duże może się stać ryzyko ciąży mnogiej, pokazuje amerykańskie badanie AMIGOS (900 kobiet, niewyjaśniona niepłodność): przy gonadotropinach 32% ciąż było mnogich (34 ze 107, w tym 10 trojaczków), przy klomifenie 9%, a przy letrozolu 13%. ESHRE zaleca więc gonadotropiny tylko w niskiej dawce i przy odpowiedniej kontroli.

Szczegół z niemieckiego rejestru pokazuje, dlaczego sam wysoki odsetek skuteczności mówi niewiele: wśród dziesięciu najskuteczniejszych ośrodków z ponad 300 inseminacjami ośrodek z najwyższym odsetkiem ciąż na inseminację (19,8%, od 2022 do 2024) miał zarazem najwyższy odsetek ciąż mnogich (22,6%, od 2022 do 2023). We wszystkich ośrodkach odsetek ciąż mnogich wynosił 4,2% (od 2022 do 2023). Pytaj więc swój ośrodek nie tylko o odsetek ciąż, ale także o odsetek ciąż mnogich.

Liczba dojrzałych pęcherzyków

Więcej dojrzałych pęcherzyków oznacza więcej szans, ale także więcej ciąż mnogich. W metaanalizie 14 badań obejmującej 11 599 cykli stymulowanych odsetek ciąż wynosił przy jednym pęcherzyku 8,4%, a przy kilku pęcherzykach 15%. W porównaniu z jednym pęcherzykiem rósł przy dwóch pęcherzykach o 5, a przy trzech i przy czterech pęcherzykach o 8 punktów procentowych. Czwarty pęcherzyk nie przyniósł więc dalszego wzrostu. Ciąże mnogie wystąpiły w 0,3% (jeden pęcherzyk) i 2,8% (kilka pęcherzyków) cykli. Wniosek autorek i autorów: stymulowana IUI nie powinna dążyć do więcej niż dwóch pęcherzyków (van Rumste 2008).

Inne badania potwierdzają przewagę dwóch pęcherzyków nad jednym. We francuskim badaniu z 707 pacjentkami odsetek urodzeń wynosił przy jednym dojrzałym pęcherzyku 9,4%, a przy dwóch 15,2% (Monraisin 2016). W mniejszej brytyjskiej analizie z 260 cyklami było to 7,6% wobec 26% ciąż (Tomlinson 1996).

ESHRE radzi ograniczać liczbę rosnących pęcherzyków do dwóch lub trzech, aby uniknąć ciąż mnogich. Dla pacjentek ubezpieczonych w ustawowej kasie chorych w Niemczech wytyczne G-BA ustalają po stymulacji gonadotropinami granicę trzech dojrzałych pęcherzyków, dokładne brzmienie znajdziesz w części Kasa chorych w Niemczech.

Ruchliwe plemniki po przygotowaniu

Ważniejsze niż seminogram sprzed leczenia jest to, ile ruchliwych plemników jest dostępnych po przygotowaniu. Metaanaliza 16 badań wskazała dla tego wartości graniczne między 0,8 a 5 milionami ruchliwych plemników (van Weert 2004). Te wartości graniczne wyłapują przede wszystkim pary o bardzo małych szansach. Czy przy wartościach powyżej się uda, niemal nie przewidują. Jedna praca przeglądowa widzi szanse pogorszone poniżej 1 miliona ruchliwych plemników po przygotowaniu i poniżej 5% plemników o prawidłowej budowie, ogólnie obowiązującej wartości progowej według autorów jednak nie ma (Ombelet 2003). Jak można wpłynąć na jakość nasienia, opisuje artykuł Poprawa jakości plemników.

Przyczyna niepłodności

Liczy się także diagnoza. W badaniu z Amiens pary miały najlepsze szanse, gdy kobieta miała poniżej 30 lat, przyczyna leżała w szyjce macicy lub w zaburzonej owulacji, a mężczyzna miał co najmniej 5 milionów ruchliwych plemników (Merviel 2010). W fińskim badaniu szanse były przy niewyjaśnionej niepłodności lepsze niż przy endometriozie (iloraz szans 2,79). Przy nasieniu dawcy powód leczenia nie odgrywał natomiast istotnej roli (De Brucker 2009).

O endometriozie wytyczne ESHRE (2022) mówią: w stadium I i II można zastosować IUI ze stymulacją. W stadium III i IV przy drożnych jajowodach korzyść jest niepewna, stymulowaną IUI można jednak rozważyć. Obie są rekomendacjami słabymi. Brytyjskie wytyczne NICE zalecają przy endometriozie, gdy wyczekiwanie lub operacja nie przyniosły sukcesu albo nie wchodzą w grę, rozważyć albo do czterech stymulowanych cykli IUI, albo zaproponować IVF. Stymulowaną IUI NICE widzi według uzasadnienia raczej dla kobiet bez głębokiej endometriozy i z drożnymi jajowodami.

Czas starań o dziecko

Im dłużej para już próbuje, tym mniejsze były w badaniach szanse na cykl IUI. W fińskim badaniu pary z czasem starań wynoszącym najwyżej sześć lat miały lepsze szanse (iloraz szans 2,33), w brytyjskiej analizie Tomlinsona czas także był istotnym czynnikiem. Ile procent szans ubywa rocznie, z tych badań nie wynika. ESHRE wymienia czas obok wieku jako kryterium indywidualnego wyboru między IUI a IVF.

NICE radzi przy niewyjaśnionej niepłodności próbować przed leczeniem łącznie dwa lata przy regularnych stosunkach. W tym czasie Kalkulator dni płodnych pomaga poznać dni płodne.

Co zalecają wytyczne

ESHRE (2023), niewyjaśniona niepłodność: IUI ze stymulacją jajników jest zalecana jako pierwsze leczenie. Rekomendacja jest silna, dowody są jednak bardzo niskiej jakości. Gonadotropiny mają być stosowane tylko w niskiej dawce i przy odpowiedniej kontroli. IVF jest w porównaniu ze stymulowaną IUI oceniana jako „probably not recommended”, czyli raczej niezalecana. W uzasadnieniu mowa o trzech do sześciu cykli stymulowanych.

NICE NG257 (31 marca 2026), Wielka Brytania: Przy niewyjaśnionej niepłodności najpierw łącznie dwa lata stosunków. Bez stymulacji jajników bez dalszego leczenia. Potem albo rozważyć do czterech cykli IUI ze stymulacją gonadotropinami, albo zaproponować IVF. NICE uważa IVF za najbardziej opłacalne pierwsze leczenie, a stymulowaną IUI za alternatywę przed nim. Dwanaście cykli niestymulowanej IUI przed IVF NICE zaleca między innymi osobom, które z powodu zdiagnozowanej niepełnosprawności fizycznej lub zaburzenia psychoseksualnego nie mogą mieć stosunków dopochwowych lub mogą je mieć tylko z trudem. Kto po sześciu cyklach z nasieniem dawcy nie jest w ciąży, ma mieć zaproponowanych bez znanej przyczyny sześć kolejnych niestymulowanych cykli IUI z nasieniem dawcy, zanim rozważy się IVF.

Ustawowa kasa chorych w Niemczech: Płaci po stymulacji gonadotropinami do trzech inseminacji, w cyklu spontanicznym do ośmiu. Warunki i diagnozy opisuje część Kasa chorych w Niemczech.

Czy po IUI trzeba leżeć?

Dokładnie to zbadało randomizowane badanie z Holandii (Custers 2009, BMJ). 391 par z niewyjaśnioną niepłodnością, czynnikiem szyjkowym lub obniżoną jakością nasienia losowo przydzielono do dwóch grup: 15 minut leżenia po inseminacji albo natychmiastowe wstanie. Liczono na parę w kilku cyklach leczenia.

Wynik: w grupie leżącej do urodzenia doszło u 27% par, w grupie wstającej u 17%. Autorki i autorzy zalecili, by każdej kobiecie po IUI zaproponować 15 minut leżenia.

Późniejsze badania tego jednoznacznie nie potwierdzają. Metaanaliza czterech badań randomizowanych obejmujących łącznie 1361 par nie wykazała pewnej korzyści z leżenia. Dla urodzeń ryzyko względne wynosiło 1,11, 95% przedział ufności sięgał od 0,56 do 2,20 i obejmuje więc także brak efektu. Autorki i autorzy nie widzą obecnie podstaw, by zalecać leżenie lub natychmiastowe wstawanie (Cordary 2017). Chińskie badanie z 198 ocenionymi parami nie wykazało różnicy, czy kobiety po inseminacji leżały 15, czy 30 minut: w ciąży klinicznej było 26 ze 100 i 23 z 98 par (Mengye 2023).

Czy krótkie leżenie pomaga, pozostaje więc otwarte. Custers porównał 15 minut leżenia z natychmiastowym wstaniem, Mengye 15 z 30 minutami. Wielogodzinnego leżenia żadne z tych badań nie badało. Czy twój ośrodek przewiduje krótki czas leżenia, powie ci na miejscu.

A wizyta w toalecie? Plemniki są przy IUI wprowadzane bezpośrednio do jamy macicy, a nie do pochwy. Cewka moczowa i macica to osobne drogi, oddawanie moczu nie wypłukuje więc plemników z macicy. Badania na temat właściwego momentu wizyty w toalecie nie znamy.

Koszty IUI i świadczenia kasy chorych w Niemczech, Austrii i Szwajcarii

Koszty omawiamy tu krótko. Ceny w ośrodkach dla płacących samodzielnie, udziały własne z kasą chorych i przykłady obliczeń znajdziesz w artykule Koszty IUI. Twój udział własny w Niemczech, Austrii lub Szwajcarii wyliczy kalkulator kosztów leczenia niepłodności.

Niemcy

Jako wartość orientacyjną familienplanung.de, portal Federalnego Instytutu Zdrowia Publicznego (Bundesinstitut für Öffentliche Gesundheit), podaje ok. 370 euro za inseminację bez leczenia hormonalnego i 670 euro z leczeniem hormonalnym. Co pojedyncze ośrodki liczą płacącym samodzielnie, może się od tego różnić, przykłady znajdziesz w artykule o kosztach.

Ustawowa kasa chorych pokrywa 50% kosztów, które zatwierdziła wraz z planem leczenia (§ 27a SGB V). Warunki: małżeństwo, wyłącznie własne komórki jajowe i nasienie, oboje partnerzy mają co najmniej 25 lat, kobieta ma mniej niż 40 lat, a mężczyzna mniej niż 50. Granice wieku muszą być spełnione w każdym cyklu, decydujący jest pierwszy dzień cyklu lub pierwszy dzień stymulacji (wytyczne Federalnego Komitetu Łącznego, Gemeinsamer Bundesausschuss, G-BA, pkt 9.1). Pary niebędące małżeństwem płacą za IUI same, tak samo za inseminacje z nasieniem dawcy.

Jak często płaci kasa chorych, reguluje dotyczący sztucznego zapłodnienia akt wytycznych G-BA (Richtlinie über künstliche Befruchtung, obowiązuje od 9 lutego 2022):

Liczą się próby przeprowadzone w całości, „bez wystąpienia klinicznie potwierdzonej ciąży” (pkt 8). Jeśli ciąża kończy się bez urodzenia, próba się nie liczy. Po urodzeniu dziecka prawo przysługuje na nowo. Dla inseminacji w cyklu spontanicznym kasa chorych zatwierdza do 8 cykli z rzędu (pkt 9.2).

Dwa punkty z wytycznych są często pomijane:

Diagnoza musi się zgadzać. Dla inseminacji po stymulacji gonadotropinami wytyczne wymieniają tylko „subfertylność mężczyzny, niepłodność o podłożu immunologicznym” (pkt 11.2). Inseminacja w cyklu spontanicznym jest przewidziana dodatkowo przy przyczynach fizycznych, takich jak zaburzenia wytrysku, oraz przy zaburzonym współdziałaniu plemników ze śluzem szyjkowym (pkt 11.1). Niewyjaśniona niepłodność nie figuruje na liście przy żadnej z obu form. Dlatego wcześniej ustal z ośrodkiem i z kasą chorych, czy twoja diagnoza zostanie uznana.

Obowiązuje granica pęcherzyków. Według pkt 11.2 inseminacje po stymulacji gonadotropinami powinny być przeprowadzane „z powodu ryzyka wysokiego stopnia ciąż mnogich tylko wtedy, gdy dojrzało nie więcej niż trzy pęcherzyki”. Obowiązuje to „z wyjątkiem medycznie uzasadnionych przypadków (na przykład niektóre formy subfertylności mężczyzny)”.

Niektóre kasy chorych płacą więcej: według familienplanung.de „niektóre kasy chorych pokrywają także wszystkie koszty”. Które to są, pokazuje nasze porównanie kas chorych.

Dodatkowo państwo federalne wspiera leczenie niepłodności wspólnie z poszczególnymi krajami związkowymi w ramach federalnej inicjatywy „Pomoc i wsparcie przy niezamierzonej bezdzietności” (Bundesinitiative „Hilfe und Unterstützung bei ungewollter Kinderlosigkeit”). Według portalu informacyjnego o staraniach o dziecko Federalnego Ministerstwa Rodziny istnieją porozumienia o współpracy z dziewięcioma krajami związkowymi: Bremen, Hessen, Mecklenburg-Vorpommern, Niedersachsen, Rheinland-Pfalz, Saarland, Sachsen, Sachsen-Anhalt i Thüringen. Niedersachsen obecnie nie zatwierdza nowych wniosków, aktualne warunki dla poszczególnych krajów związkowych znajdują się na naszej stronie o pokryciu kosztów. Dofinansowuje się tylko IVF i ICSI. Dla IUI takiego dofinansowania więc nie ma, jeśli jednak później przejdziesz na IVF, może ono odgrywać rolę.

Austria

W Austrii Fundusz IVF (IVF-Fonds) nie płaci za inseminację. Ustawa o Funduszu IVF (IVF-Fonds-Gesetz) obejmuje tylko metody z zapłodnieniem poza organizmem (§ 1 ust. 2 pkt 2 do 4 ustawy o medycynie rozrodu, Fortpflanzungsmedizingesetz, FMedG), a inseminacja figuruje w ustawie jako osobna metoda w pkt 1. Za IVF i ICSI fundusz pokrywa 70% kosztów. W sprawie pokrycia kosztów i możliwych kosztów portal zdrowia gesundheit.gv.at odsyła do właściwej instytucji ubezpieczeń społecznych. Zapytaj więc wcześniej swoją kasę chorych.

Dostęp do inseminacji w Austrii mają pary w małżeństwie, w zarejestrowanym związku partnerskim lub w związku nieformalnym, także pary kobiet. Samotne kobiety są wykluczone (FMedG § 2). Cenę dla płacących samodzielnie poda ci klinika, szacunek daje kalkulator kosztów.

Szwajcaria

W Szwajcarii inseminacja domaciczna jest świadczeniem obowiązkowym ubezpieczenia podstawowego, według rozporządzenia o świadczeniach (KLV, załącznik 1) „najwyżej trzy cykle leczenia na jedną ciążę”. IVF ubezpieczenie podstawowe natomiast nie pokrywa. Jak przy wszystkich świadczeniach ponosisz franszyzę (zwykła 300 franków rocznie) i 10% udziału własnego, najwyżej 700 franków rocznie. Nasienie dawcy wolno w Szwajcarii stosować tylko u małżeństw, od 1 lipca 2022 także u zamężnych par kobiet (FMedG art. 3). Ile kosztuje cykl bez kasy chorych, szacuje kalkulator kosztów z cenami klinik.

IUI a IVF: porównanie

Kiedy IUI się opłaca, a kiedy lepiej od razu przejść do IVF? Oto zestawienie z liczbami z rocznika D·I·R 2024:

Wartości dla IUI pochodzą z Niemieckiego Rejestru Inseminacji (od 2019 do 2023), wartości dla IVF z Niemieckiego Rejestru IVF (klasyczne IVF, od 2019 do 2023). Podstawy odniesienia są różne. „Na transfer” oznacza, że cykle bez transferu nie są wliczone. Uczciwsze jest porównanie na punkcję jajników: tam odsetek ciąż klinicznych przy IVF wynosił 32,2% (do 29 lat), 30,3% (30 do 34) i 25,3% (35 do 39). Jak rozkładają się szanse przy IVF według wieku, sprawdzisz w kalkulatorze skuteczności IVF.

Jeszcze bardziej wymowne są badania, w których pary losowo przydziela się do leczenia i liczy się w całym leczeniu. W holenderskim badaniu INeS (602 pary, kobieta od 18 do 38 lat, przyczyna niewyjaśniona lub lekka przyczyna męska, niekorzystne rokowanie spontaniczne) w ciągu 12 miesięcy 47% par z maksymalnie sześcioma stymulowanymi cyklami IUI doczekało się zdrowego dziecka z ciąży pojedynczej, a z IVF i transferem pojedynczego zarodka 52%. Różnica nie była statystycznie jednoznaczna. Wytyczne ESHRE (2023) oceniają stan badań u kobiet poniżej 38. roku życia odpowiednio: IVF bez wcześniejszego leczenia nie przynosiło tam wyższego odsetka urodzeń niż stymulowana IUI (ryzyko względne 1,01; 3 badania, 925 kobiet). Od 38. roku życia wygląda to inaczej: w jedynym badaniu randomizowanym odsetek urodzeń po IVF był ponad dwukrotnie wyższy (ryzyko względne 2,15; 154 kobiety).

Ile prób wytyczne uważają za sensowne, opisuje część Co zalecają wytyczne. Kilka nieudanych cykli sumuje się także finansowo, co to dla ciebie oznacza, wylicza kalkulator kosztów leczenia niepłodności. Wszystkie szczegóły o kosztach IVF znajdziesz tutaj.

Kiedy przejść z IUI na IVF?

Przejście na IVF lub ICSI jest zwykle tematem, gdy:

• Kilka cykli IUI było nieskutecznych. Wytyczne podają od trzech do sześciu (ESHRE) lub do czterech stymulowanych cykli (NICE). W fińskim badaniu 97% ciąż powstało w pierwszych czterech cyklach. Najpóźniej wtedy warto na nowo ocenić strategię razem z kliniką. Ustawowa kasa chorych płaci za inseminacje po stymulacji FSH w zastrzykach i tak tylko do trzech razy.
• Masz 38 lat lub więcej. W tej grupie wiekowej odsetek urodzeń po IVF był w jedynym badaniu randomizowanym ponad dwukrotnie wyższy niż po stymulowanej IUI (zob. wyżej). W badaniu FORT-T z kobietami w wieku od 38 do 42 lat po dwóch cyklach z natychmiastowym IVF w ciąży było ponad dwa razy więcej par niż z IUI, liczby znajdziesz w części po 40. roku życia. Wartości rejestrowe na inseminację i na transfer według wieku pokazuje tabela porównawcza.
• Seminogram się pogarsza. Gdy po przygotowaniu zostaje bardzo mało ruchliwych plemników, szanse przy IUI maleją. Jakie wartości graniczne podają badania, opisuje część Ruchliwe plemniki po przygotowaniu. Wtedy raczej w grę wchodzi ICSI, różnice wyjaśnia ICSI czy IVF.
• Zdiagnozowano endometriozę. W endometriozie w stadium III lub IV korzyść z IUI jest według wytycznych ESHRE (2022) niepewna. Jeśli jajowody są drożne, stymulowaną IUI można mimo to rozważyć. Co zalecają brytyjskie wytyczne NICE przy endometriozie, opisuje część Przyczyna niepłodności.
• Pojawiają się nowe wyniki, na przykład niedrożność jajowodów. Wtedy IUI nie jest już możliwa.

Dla kasy chorych w Niemczech kolejność ma znaczenie. Przy niewyjaśnionej niepłodności płaci ona za IVF tylko wtedy, gdy „wyczerpano wszystkie diagnostyczne i inne terapeutyczne możliwości leczenia niepłodności”. Przy obniżonej jakości nasienia mężczyzny obowiązuje to, gdy inseminacje po stymulacji „nie rokują sukcesu lub zakończyły się niepowodzeniem” (wytyczne G-BA pkt 11.3). Wcześniej ustal z ośrodkiem i z kasą chorych, co to dla ciebie oznacza.

Przegląd: co mówią wytyczne i dane

Tabela podsumowuje wyniki dla grup. Jaka droga będzie dla ciebie odpowiednia, decydujesz razem ze swoją lekarką lub swoim lekarzem.

IUI, która się nie udaje, nie jest porażką. Jest też krokiem diagnostycznym. Dowiadujesz się, jak twoje ciało reaguje na stymulację, a zespół leczący zdobywa informacje na potrzeby ewentualnego IVF. Także nieudany cykl dostarcza więc wiedzy.

Nie wiesz, która droga jest dla ciebie właściwa? Nasz doradca online pomoże ci w kilka minut zawęzić wybór odpowiedniego leczenia.

Częste pytania

Czy leczenie metodą IUI boli?

Zwykle nie. Wiele kobiet opisuje lekkie pociąganie w podbrzuszu, porównywalne z bólem miesiączkowym. Cewnik jest cieńszy niż słomka. Bez narkozy, bez znieczulenia. Potem możesz jechać do domu, czy warto wcześniej chwilę poleżeć, wyjaśnia część Leżenie po zabiegu. Możliwe są lekkie plamienia po zabiegu.

Jakie są szanse przy IUI na jedną próbę?

Z nasieniem partnera w Niemczech mniej więcej co dziesiąta inseminacja prowadzi do ciąży klinicznej: 11,3% w wieku od 25 do 29 lat, 10,3% w wieku od 30 do 34, 9,7% w wieku od 35 do 39 i 6,4% w wieku od 40 do 44 lat. Do urodzenia prowadzi co najmniej 7,5%, 6,5%, 5,7% i 2,5% inseminacji (Niemiecki Rejestr Inseminacji, od 2019 do 2023). Z nasieniem dawcy wartości są wyższe, w wieku od 30 do 34 lat jest to 18,6% ciąż na inseminację. Pełne tabele znajdują się wyżej.

Jakie są szanse przy IUI po 40. roku życia?

Wyraźnie niższe niż w młodszych latach. W niemieckim rejestrze inseminacje z nasieniem partnera prowadziły u kobiet w wieku od 40 do 44 lat do ciąży klinicznej w 6,4%, ale 43,5% tych ciąż kończyło się poronieniem. Do urodzenia dochodziło przy co najmniej 2,5% inseminacji, od 45. roku życia przy 388 inseminacjach nie było żadnego urodzenia. W analizie z Wiesbaden kobiety powyżej 40. roku życia po trzeciej próbie zachodziły w ciążę już tylko w pojedynczych przypadkach. Ustawowa kasa chorych w Niemczech nie płaci od 40. urodzin. Więcej w części IUI po 40. roku życia.

Ile inseminacji potrzeba do ciąży?

Da się to powiedzieć tylko dla grup. W dużym holenderskim badaniu z 3714 parami szansa na ciążę w toku wynosiła obliczeniowo 18% po trzech, 30% po siedmiu i 41% po dziewięciu cyklach. W randomizowanym badaniu AMIGOS po maksymalnie czterech stymulowanych cyklach, zależnie od leku, dziecko urodziło 18,7 do 32,2% kobiet. W fińskim badaniu 97% ciąż powstało w pierwszych czterech cyklach, inne badania wykazały także w późniejszych cyklach jeszcze podobne odsetki na cykl. Szczegóły znajdziesz w części skumulowane szanse.

Ile prób IUI warto wykonać?

Wytyczne nie są całkiem zgodne. Europejskie ESHRE widzi przy niewyjaśnionej niepłodności od trzech do sześciu stymulowanych cykli jako pierwsze leczenie, brytyjskie wytyczne NICE zalecają od 2026 roku rozważyć do czterech stymulowanych cykli z gonadotropinami albo od razu zaproponować IVF. Ustawowa kasa chorych w Niemczech płaci po stymulacji FSH w zastrzykach do trzech inseminacji, w cyklu spontanicznym do ośmiu. Od 40. roku życia po trzeciej próbie dochodzi już według danych niewiele ciąż. Jeśli kilka cykli się nie udało, warto porozmawiać z ośrodkiem o IVF.

Ile prób IUI płaci kasa chorych?

W Niemczech ustawowa kasa chorych płaci 50% za do ośmiu inseminacji w cyklu spontanicznym (także z zastrzykiem wyzwalającym lub klomifenem) i do trzech po stymulacji FSH w zastrzykach. Warunkiem są małżeństwo, własne komórki jajowe i nasienie, oboje co najmniej 25 lat, kobieta poniżej 40 lat i mężczyzna poniżej 50. Ciąża, która nie kończy się urodzeniem, nie liczy się jako próba. W Austrii Fundusz IVF nie płaci za inseminację, o dopłatach informuje instytucja ubezpieczeń społecznych. W Szwajcarii ubezpieczenie podstawowe pokrywa najwyżej trzy cykle leczenia na jedną ciążę, po odjęciu franszyzy i udziału własnego. Szczegóły w części Koszty i świadczenia kasy chorych.

Czy po IUI trzeba leżeć?

To nie jest wyjaśnione. W holenderskim badaniu z 391 parami po 15 minutach leżenia częściej dochodziło do urodzenia (27% wobec 17%, Custers 2009). Późniejsza metaanaliza czterech badań randomizowanych obejmujących 1361 par nie mogła jednak korzyści potwierdzić (Cordary 2017). Dłuższego leżenia w łóżku w holenderskim badaniu nie badano. Do toalety możesz iść, plemniki znajdują się w macicy i nie są wypłukiwane podczas oddawania moczu. Więcej w części Leżenie po zabiegu.

Czy mogę zrobić IUI z nasieniem dawcy?

Tak. IUI z nasieniem dawcy (inseminacja nasieniem dawcy) jest dozwolona w Niemczech, Austrii i Szwajcarii, jednak z ograniczeniami: w Austrii i Szwajcarii samotne kobiety nie mają dostępu, w Szwajcarii nasienie dawcy jest zarezerwowane dla małżeństw, od lipca 2022 także dla zamężnych par kobiet. Według Niemieckiego Rejestru Inseminacji odsetek ciąż z nasieniem dawcy wynosił w 2024 roku 16,0% na inseminację. Koszty nasienia dawcy dochodzą do tego dodatkowo, ile liczą banki nasienia, opisuje artykuł Koszty dawstwa nasienia. IUI z nasieniem dawcy nie jest opłacana przez ustawową kasę chorych. Porównaj kliniki oferujące IUI z nasieniem dawcy.

Jakie jest ryzyko ciąży mnogiej przy IUI?

Zależy ono przede wszystkim od stymulacji. Według Niemieckiego Rejestru Inseminacji odsetek ciąż mnogich wynosił w cyklu naturalnym 1,3%, we wszystkich cyklach stymulowanych 6,8%, przy FSH w zastrzykach 9,4%, przy klomifenie 6,3% i przy letrozolu 3,4% (od 2020 do 2023, podstawy odniesienia rocznik nie podaje). Przy IVF odsetek ciąż mnogich wynosił w 2023 roku 8,0%, z transferem pojedynczego zarodka w grupie z dobrym rokowaniem 1,6%. Powód: przy IUI nie da się kontrolować, ile komórek jajowych zostanie zapłodnionych. Po stymulacji gonadotropinami IUI opłacana przez kasę chorych powinna się więc odbyć tylko wtedy, gdy dojrzało nie więcej niż trzy pęcherzyki, z wyjątkiem medycznie uzasadnionych. Jeśli dojrzeje więcej, ośrodek omówi z tobą, jak postępować w tym cyklu.

Co mogę zrobić, by poprawić skuteczność IUI?

Największych czynników wpływu, wieku i diagnozy, nie masz w swoich rękach. To, co możesz zrobić samodzielnie, należy do ogólnego przygotowania do ciąży, badań dotyczących konkretnie IUI nie analizowaliśmy. Po pierwsze kwas foliowy, dawka i moment opisane są w artykule Kwas foliowy w staraniach o dziecko. Po drugie dążenie do prawidłowej wagi. Po trzecie rzucenie palenia. Z alkoholu najlepiej całkowicie zrezygnować na czas cykli leczenia. Czy krótkie leżenie po inseminacji pomaga, nie jest wyjaśnione, więcej w części Leżenie po zabiegu.

Czy skuteczność IUI można zwiększyć medycznie?

Kilka dźwigni jest po stronie ośrodka i są do tego badania. Stymulacja zwiększała odsetek urodzeń w porównaniu z cyklem naturalnym (iloraz szans 2,07), FSH w zastrzykach silniej niż klomifen (ryzyko względne 1,30), za każdym razem jednak z większą liczbą ciąż mnogich. W porównaniu z jednym dojrzałym pęcherzykiem odsetek ciąż był przy dwóch pęcherzykach wyższy o 5, przy trzech lub czterech o 8 punktów procentowych, za to rosło ryzyko ciąży mnogiej. Jaka strategia do ciebie pasuje, decyduje lekarka lub lekarz na podstawie twoich wyników. Szczegóły w części Co wpływa na szanse.

Kiedy przechodzi się z IUI na IVF?

Typowe powody to kilka nieudanych cykli (ESHRE: od trzech do sześciu, NICE: do czterech stymulowanych), wiek od 38 lat, bardzo mało ruchliwych plemników po przygotowaniu, zaawansowana endometrioza lub niedrożne jajowody. Od 38. roku życia IVF prowadziło w badaniu randomizowanym do wyraźnie większej liczby urodzeń (ryzyko względne 2,15). Szczegóły w części Kiedy przejść z IUI na IVF?.

IUI czy IVF: co jest lepsze dla nas?

Na próbę IVF jest wyraźnie skuteczniejsze, ale jest też bardziej wymagające, droższe i wymaga punkcji jajników. W całym leczeniu różnica jest mniejsza: w badaniu INeS (kobiety od 18 do 38 lat, przyczyna niewyjaśniona lub lekka przyczyna męska) w 12 miesięcy zdrowe dziecko z ciąży pojedynczej miało 47% par ze stymulowaną IUI i 52% z IVF i transferem pojedynczego zarodka. Od 38. roku życia dane przemawiają raczej za IVF, przy niedrożnych jajowodach w grę wchodzi tylko IVF. Pierwszą orientację daje nasz doradca online, decyzję podejmujesz razem ze swoim ośrodkiem.

Ile par pozostaje bezdzietnych mimo sztucznego zapłodnienia?

Dla par, które zaczynają od IUI, są dane z duńskiego rejestru (Malchau 2017, 3028 par): w ciągu pięciu lat dziecko urodziło 35% po IUI, 24% po przejściu na IVF lub ICSI i 17% bez leczenia. Zsumowane (nasze własne obliczenie) oznacza to, że mniej więcej trzy na cztery pary miały w ciągu pięciu lat dziecko, mniej więcej co czwarta nie. Odsetek silnie zależy od wieku kobiety. Wśród wszystkich par, które w Danii rozpoczęły leczenie, czy to IUI, czy IVF lub ICSI, w ciągu pięciu lat dziecko urodziło 80% kobiet poniżej 35. roku życia, 60% kobiet w wieku od 35 do 39 lat i 26% kobiet od 40. roku życia, wliczając ciąże spontaniczne. Autorki i autorzy zwracają uwagę, że odsetki w krajach, które nie finansują leczenia niepłodności w całym kraju tak jak Dania, są prawdopodobnie niższe.

Ile kosztuje inseminacja?

Jako wartość orientacyjną familienplanung.de podaje ok. 370 euro bez leczenia hormonalnego i 670 euro z leczeniem hormonalnym. Małżeństwa ubezpieczone ustawowo płacą przy zatwierdzonym planie leczenia połowę. Ceny w ośrodkach, udziały własne i zasady w Austrii i Szwajcarii znajdują się w artykule Koszty IUI.

Podsumowanie

IUI to łagodny i stosunkowo tani początek leczenia niepłodności. Szansa na próbę wynosi jednak ok. 10% ciąży klinicznej i ok. 6% urodzenia (wartość rejestrowa, raczej dolna granica), jest więc wyraźnie mniejsza niż przy IVF lub ICSI, i maleje z wiekiem, od 40. roku życia wyraźnie. W kilku cyklach szanse się sumują: po trzech cyklach w dużym holenderskim badaniu obliczeniowo 18% par osiągnęło ciążę w toku. IUI ma sens przede wszystkim przy lekko pogorszonym seminogramie, czynniku szyjkowym, niewyjaśnionej niepłodności, lekkiej endometriozie lub nasieniu dawcy. Jeśli po kilku próbach nie doszło do ciąży albo masz 38 lat lub więcej, warto spojrzeć na IVF lub ICSI.

Źródła

Rejestry i statystyka

• Rocznik D·I·R 2024: dział specjalny Niemiecki Rejestr Inseminacji (DERI), s. 49 do 51, oraz dane IVF s. 25 i 33, J Reproduktionsmed Endokrinol 2025;22(5), Niemiecki Rejestr IVF, 2025
• Fertility treatment 2024: trends and figures, Human Fertilisation and Embryology Authority (HFEA), 16 czerwca 2026
• Fertility treatment 2024: underlying dataset, Table 4 (Donor insemination), HFEA, 2026
• Fertility treatment 2023: trends and figures, HFEA, 26 czerwca 2025
• Fertility treatment 2023: quality and methodology report, HFEA, 2025
• European IVF Monitoring Consortium (EIM) for ESHRE, Smeenk J et al.: ART in Europe, 2020: results generated from European registries by ESHRE, Hum Reprod 2025;40(11):2038-2055
• European IVF Monitoring Consortium (EIM) for ESHRE: ART in Europe, 2019: results generated from European registries by ESHRE, z tabelami uzupełniającymi S17 i S18, Hum Reprod 2023;38(12):2321-2338
• de Neubourg D et al.: O-159, wstępne dane EIM o ART in Europe 2022, Hum Reprod 2025;40(Suppl 1), ESHRE

Wytyczne

• Romualdi D et al.: Evidence-based guideline: unexplained infertility, Hum Reprod 2023;38(10):1881-1890, ESHRE, 2023
• ESHRE Guideline Unexplained Infertility, PDF wytycznych z częścią dowodową (s. 27, 79 i 83 do 85), ESHRE, 2023
• Becker CM et al.: ESHRE guideline: endometriosis, Hum Reprod Open 2022(2):hoac009, ESHRE, 2022
• NICE guideline NG257: Fertility problems, assessment and treatment, zalecenia od 1.36 do 1.38, National Institute for Health and Care Excellence, 31 marca 2026
• NICE NG257: Rationale and impact, National Institute for Health and Care Excellence, 31 marca 2026

Badania

• Custers IM et al.: Intrauterine insemination: how many cycles should we perform?, Hum Reprod 2008;23(4):885-888
• Custers IM et al.: Immobilisation versus immediate mobilisation after intrauterine insemination: randomised controlled trial, BMJ 2009;339:b4080
• Cordary D et al.: Immobilization versus immediate mobilization after intrauterine insemination: A systematic review and meta-analysis, J Gynecol Obstet Hum Reprod 2017;46(10):747-751
• Mengye Y et al.: 15 and 30 min of immobilization after IUI: a randomized control trial, Hum Fertil (Camb) 2023;26(5):1354-1360
• Schorsch M et al.: Success Rate of Inseminations Dependent on Maternal Age? An Analysis of 4246 Insemination Cycles, Geburtshilfe Frauenheilkd 2013;73(8):808-811
• Dovey S et al.: Clomiphene citrate and intrauterine insemination: analysis of more than 4100 cycles, Fertil Steril 2008;90(6):2281-2286
• Nuojua-Huttunen S et al.: Intrauterine insemination treatment in subfertility: an analysis of factors affecting outcome, Hum Reprod 1999;14(3):698-703
• Malchau SS et al.: The long-term prognosis for live birth in couples initiating fertility treatments, Hum Reprod 2017;32(7):1439-1449
• Diamond MP et al.: Letrozole, Gonadotropin, or Clomiphene for Unexplained Infertility (AMIGOS), N Engl J Med 2015;373(13):1230-1240
• Farquhar CM et al.: Intrauterine insemination with ovarian stimulation versus expectant management for unexplained infertility (TUI), Lancet 2018;391(10119):441-450
• Bensdorp AJ et al.: Prevention of multiple pregnancies in couples with unexplained or mild male subfertility (INeS), BMJ 2015;350:g7771
• Goldman MB et al.: A randomized clinical trial to determine optimal infertility treatment in older couples: the Forty and Over Treatment Trial (FORT-T), Fertil Steril 2014;101(6):1574-1581
• De Brucker M et al.: Cumulative delivery rates in different age groups after artificial insemination with donor sperm, Hum Reprod 2009;24(8):1891-1899
• Wessel JA et al.: Ovarian stimulation strategies for intrauterine insemination in couples with unexplained infertility: a systematic review and individual participant data meta-analysis, Hum Reprod Update 2022;28(5):733-746
• van Rumste MM et al.: The influence of the number of follicles on pregnancy rates in intrauterine insemination with ovarian stimulation: a meta-analysis, Hum Reprod Update 2008;14(6):563-570
• Tomlinson MJ et al.: Prognostic indicators for intrauterine insemination (IUI): statistical model for IUI success, Hum Reprod 1996;11(9):1892-1896
• Monraisin O et al.: Evaluation of intrauterine insemination practices: a 1-year prospective study in seven French assisted reproduction technology centers, Fertil Steril 2016;105(6):1589-1593
• Merviel P et al.: Predictive factors for pregnancy after intrauterine insemination (IUI): an analysis of 1038 cycles and a review of the literature, Fertil Steril 2010;93(1):79-88
• Merviel P et al.: Should intrauterine inseminations still be proposed in cases of unexplained infertility? Retrospective study and literature review, Arch Gynecol Obstet 2022;305(5):1241-1254
• van Weert JM et al.: Performance of the postwash total motile sperm count as a predictor of pregnancy at the time of intrauterine insemination: a meta-analysis, Fertil Steril 2004;82(3):612-620
• Ombelet W et al.: Semen quality and intrauterine insemination, Reprod Biomed Online 2003;7(4):485-492

Informacje fachowe i dla pacjentów

• Inseminacja, familienplanung.de / Federalny Instytut Zdrowia Publicznego (Bundesinstitut für Öffentliche Gesundheit, BIÖG), stan na 7 stycznia 2026
• Charakterystyka produktu leczniczego Brevactid 5000 I.E., punkty 4.4 i 5.1, stan na luty 2024
• Ovitrelle: charakterystyka produktu leczniczego, punkt 4.4, Europejska Agencja Leków (EMA), dostęp 2026
• Intrauterine insemination (IUI), Human Fertilisation and Embryology Authority (HFEA), dostęp 2026
• Częste pytania o leczenie niepłodności, Kinderwunsch-Zentrum Hannover, dostęp 2026

Prawo i pokrycie kosztów

• § 27a SGB V: sztuczne zapłodnienie, Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości, 2026
• Wytyczne dotyczące sztucznego zapłodnienia, pkt 8 do 11, Federalny Komitet Łączny (G-BA), obowiązują od 9 lutego 2022
• Wsparcie finansowe, portal informacyjny o staraniach o dziecko BMBFSFJ, 2026
• Sprawdzenie dofinansowania: dofinansowanie w krajach związkowych, portal informacyjny o staraniach o dziecko BMBFSFJ, 2026
• Ustawa o Funduszu IVF (IVF-Fonds-Gesetz), system informacji prawnej Republiki Austrii (RIS), 2026
• Ustawa o medycynie rozrodu (Fortpflanzungsmedizingesetz, FMedG), system informacji prawnej Republiki Austrii (RIS), 2026
• Zaburzenia płodności: diagnostyka i leczenie, gesundheit.gv.at, ostatnia aktualizacja 11 lipca 2024
• KLV Anhang 1: świadczenia obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, wydanie z 1 lipca 2026, Federalny Urząd Zdrowia Publicznego (BAG), 2026
• Udział w kosztach dla ubezpieczonych mieszkających w Szwajcarii, Federalny Urząd Zdrowia Publicznego (BAG), 2026
• Ustawa federalna o medycznie wspomaganym rozrodzie (FMedG), Fedlex, 2025