Niepłodność: przyczyny i kiedy iść do lekarza

Co miesiąc nadzieja, a potem znów miesiączka. W pewnym momencie wszystko zaczyna krążyć wokół jednego pytania: dlaczego nie zachodzę w ciążę? Nie jesteś w tym jedyną osobą. Mniej więcej jedna na sześć osób doświadcza w ciągu życia niezamierzonej bezdzietności (Cox 2022).

Ten poradnik wyjaśnia, kiedy mówi się o niepłodności, kiedy warto zgłosić się na diagnostykę i jakie są przyczyny u kobiet i mężczyzn. Opiera się na wytycznych towarzystw ginekologiczno-położniczych z Niemiec, Austrii i Szwajcarii (DGGG, OEGGG, SGGG; 2026, nazywanych tu „wytycznymi DACH”, od niemieckich oznaczeń tych krajów: D (Niemcy), A (Austria) i CH (Szwajcaria)), WHO (2025), NICE (2026), ESHRE i ASRM. Tam, gdzie się różnią, mówimy o tym wprost. Nie zastępuje to rozmowy z lekarzem.

Kiedy mówi się o niepłodności?

O niepłodności mówi się wtedy, gdy po 12 miesiącach regularnych, niezabezpieczonych stosunków płciowych nie doszło do ciąży klinicznej. Tak definiują ją międzynarodowy glosariusz ICMART (2025), WHO i wytyczne DACH. Badania i leczenie mogą się zacząć także wcześniej, zależnie od wieku, wywiadu i wyników. Niepłodność nie oznacza, że ciąża jest niemożliwa. Niepłodność trwałą nazywa się sterylnością (całkowitą niepłodnością).

Według NICE ponad 80% par w populacji ogólnej zachodzi w ciążę w ciągu roku, jeśli kobieta ma mniej niż 40 lat, a stosunki są regularne i niezabezpieczone. Z pozostałych par mniej więcej połowa zachodzi w ciążę w drugim roku.

Skumulowany odsetek par z ciążą kliniczną przy stosunkach dwa razy w tygodniu. Źródło: NICE NG257, tabela 1.

O tym, jak częsta jest niezamierzona bezdzietność, mówi metaanaliza przygotowana dla WHO: częstość występowania w ciągu życia wynosiła na świecie 17,5% (95% przedział ufności od 15,0 do 20,3), w Europie 16,5%. Wartość światowa opiera się na ankietach wśród kobiet, u mężczyzn wynosiła 12,4% (Cox 2022). Chodzi o to, że przynajmniej raz przez 12 miesięcy mimo starań nie doszło do ciąży. W Niemczech w latach 2012/13 wśród ankietowanych z roczników od 1971 do 1973 i od 1981 do 1983 w chwili badania problem dotyczył 7,5% kobiet i 6,5% mężczyzn, czyli przez ponad 12 miesięcy starania były bezskuteczne albo osoby te same oceniały się jako niepłodne (Passet-Wittig 2016).

Kiedy zgłosić się na diagnostykę?

Wytyczne DACH różnicują zalecenia według wieku, ponieważ płodność kobiety spada po 35. roku życia.

Mając dokładnie 35 lat, według ASRM należysz już do grupy 6-miesięcznej. Przy PMOS (dawniej PCOS) z cyklami dłuższymi niż 38 dni niemieckie wytyczne dotyczące PCOS mówią o niepłodności już po okresie od 3 do 6 miesięcy bez ciąży. Jeśli w okresie oczekiwania doszło do poronienia lub ciąży pozamacicznej, termin według NICE nie liczy się od nowa (1.16.7).

Oboje partnerzy powinni być badani jednocześnie (ASRM 2021; EAU 2026, silne zalecenie).

Jakie badania wchodzą w skład diagnostyki?

U kobiety według wytycznych DACH należą do nich: rozmowa z oboma partnerami, USG przezpochwowe z oceną małych pęcherzyków (pęcherzyki antralne), oznaczenie hormonów od 2. do 5. dnia cyklu (LH, FSH, TSH, prolaktyna, testosteron całkowity, DHEAS, SHBG, estradiol, AMH; zalecenie 3.7.E32), progesteron około 7 dni po przypuszczalnej owulacji oraz ocena jajowodów (3.4.E14).

U mężczyzny kluczowe jest seminogram (badanie nasienia). Nieprawidłowy wynik powtarza się najwcześniej po 11 tygodniach, prawidłowego nie powtarza się (WHO 2025).

Nie każde wytyczne uznają każde badanie za konieczne:

To, jak wartości AMH rozkładają się w badaniach według wieku, pokazuje Tabela norm AMH.

Artykuł pogłębiający

Badanie płodności kobiety w Niemczech, Austrii i Szwajcarii

Badanie płodności kobiety: test domowy, ginekolog lub ośrodek. Co pokazuje, ile kosztuje i co pokrywa kasa chorych w Niemczech, Austrii i Szwajcarii.

Co płaci kasa chorych?

Ta sekcja dotyczy Niemiec, Austrii i Szwajcarii.

W Niemczech kasy chorych w ramach ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego (gesetzliche Krankenversicherung, GKV) w całości pokrywają badania ustalające przyczynę (familienplanung.de, stan na 7 stycznia 2026; § 27 Księgi V Kodeksu socjalnego, Sozialgesetzbuch V, SGB V). Wyjątki dotyczą badania AMH bez wskazań medycznych oraz, według informacji z gabinetów, HyCoSy; szczegóły w poradniku o badaniach płodności u kobiet. Także sama stymulacja hormonalna jest zwykłym leczeniem (wytyczna G-BA o sztucznym zapłodnieniu, Richtlinie über künstliche Befruchtung, nr 1). Ograniczenia obowiązują dopiero przy sztucznym zapłodnieniu: 50% dopłaty według § 27a SGB V, tylko dla małżeństw używających własnych komórek jajowych i plemników, oboje co najmniej 25 lat, kobieta poniżej 40 lat, mężczyzna poniżej 50 lat.

W Austrii Fundusz IVF (IVF-Fonds) pokrywa 70% kosztów IVF lub ICSI, między innymi gdy istnieje wskazanie ustawowe, kobieta ma mniej niż 40 lat, a mężczyzna mniej niż 50. W Szwajcarii ubezpieczenie podstawowe pokrywa najwyżej trzy inseminacje na jedną ciążę, IVF nie (KLV, załącznik 1). Więcej w kalkulatorze kosztów.

Jak rozkładają się przyczyny?

„Czy to moja wina, czy jego?” Rzadko da się na to odpowiedzieć jednym słowem. W badaniu WHO obejmującym 8500 par z 25 krajów, przeprowadzonym w dekadzie lat 1980, przyczyna leżała tylko po stronie kobiety w 30,6% przypadków, tylko po stronie mężczyzny w 18,7%, a po stronie obojga w 26,3%. W 10,8% przypadków nie znaleziono przyczyny (WHO 2025). Sama WHO nazywa te dane stosunkowo starymi.

Niemiecki Rejestr IVF (Deutsches IVF-Register, D·I·R) obejmuje wyłącznie pary leczone metodą IVF lub ICSI. Spośród 62 533 zabiegów w 2024 roku 37,5% miało wskazanie męskie, 24,3% żeńskie, a 26,2% mieszane; w 7,4% przyczyna pozostała niewyjaśniona (obliczenie własne). W przypadku wskazań żeńskich możliwe są wielokrotne wskazania, dlatego wartości są udziałami we wszystkich wskazaniach:

Źródło: Niemiecki Rejestr IVF, Rocznik 2024, s. 41; 23 168 wskazań przy IVF, 53 861 przy ICSI.

Zaburzenia owulacji i PMOS

Zaburzenia owulacji występują według ASRM u około 15% wszystkich par z niepłodnością i stanowią do 40% przyczyn po stronie kobiet. Wywołują je między innymi PMOS, otyłość, wahania masy ciała, bardzo intensywny sport, zaburzenia tarczycy, podwyższona prolaktyna i początek menopauzy (ASRM 2021).

Najczęstszą przyczyną braku owulacji jest według WHO PMOS, dotychczas nazywany zespołem policystycznych jajników (PCOS). Od maja 2026 międzynarodowo nazywa się go poliendokrynnym metabolicznym zespołem jajników (PMOS): nie chodzi o chorobowe torbiele, lecz o wiele niedojrzałych pęcherzyków, a zaburzone są zarówno hormony, jak i metabolizm (Lancet 2026). PMOS dotyczy w zależności od kryteriów od 10 do 13% kobiet w wieku rozrodczym (międzynarodowe wytyczne 2023). W szwedzkim badaniu długoterminowym co najmniej jedno dziecko miało 86,7% kobiet z PCOS, które chciały zajść w ciążę, w grupie porównawczej 91,6% (Hudecova 2009).

Gdy brak owulacji, międzynarodowe wytyczne, WHO i niemieckie wytyczne dotyczące PCOS zalecają letrozol jako pierwszy wybór, a klomifen lub gonadotropiny dopiero jako drugi (AWMF 089-004). Wytyczne DACH wymieniają letrozol lub klomifen. W Niemczech letrozol jest zarejestrowany tylko przy raku piersi po menopauzie, a charakterystyka produktu leczniczego podaje stan hormonalny sprzed menopauzy wręcz jako przeciwwskazanie. W staraniach o dziecko stosuje się go poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label), co wymaga wcześniejszego poinformowania przez lekarza; ciążę trzeba wcześniej wykluczyć. Klomifen jest zarejestrowany do wywoływania owulacji u kobiet bez owulacji, na najwyżej 6 cykli. W amerykańskim badaniu z udziałem 750 kobiet z PCOS (średnie BMI 35) w ciągu do pięciu cykli dziecko urodziło 27,5% kobiet przyjmujących letrozol i 19,1% przyjmujących klomifen (Legro 2014).

Sama metformina jest mniej skuteczna i nie jest zarejestrowana przy PMOS i staraniach o dziecko (off-label). Przy nadwadze niemieckie wytyczne dotyczące PCOS zalecają przed ciążą zmniejszenie masy ciała o 5 do 10%. Nie ma specjalnej diety o udowodnionej korzyści, a dane o inozytolu nie wystarczają. Letrozol, klomifen i metformina są dostępne na receptę (AMVV, załącznik 1).

Artykuł pogłębiający

PCOS a ciąża: letrozol, metformina i in vitro

PCOS a ciąża: letrozol (pierwszy wybór) i metformina, oba off-label, gonadotropiny, in vitro. Zasady kas chorych w Niemczech, Austrii i Szwajcarii.

Podwyższona prolaktyna

Trwale podwyższony poziom prolaktyny może zaburzać owulację (NICE). Pojedyncza podwyższona wartość nie wystarcza do rozpoznania: przyczyną mogą być stres przy pobraniu krwi, niektóre leki psychotropowe, niedoczynność tarczycy albo tak zwana makroprolaktyna. Dlatego wytyczne DACH zalecają kontrole. Przy potwierdzonym podwyższeniu z dolegliwościami należy zastosować agonistę dopaminy, pierwszym wyborem jest kabergolina (3.7.E41; NICE; WHO). Kabergolina jest do tego zarejestrowana i dostępna na receptę (AMVV, załącznik 1). Według charakterystyki produktu leczniczego odstawia się ją z ostrożności na miesiąc przed planowanym poczęciem, gdy cykl znów jest regularny.

Tarczyca i Hashimoto

Przy subklinicznej niedoczynności podwyższone jest tylko TSH, przy jawnej dodatkowo obniżone jest wolne T4. Hashimoto zwykle ujawnia się w badaniach laboratoryjnych przez przeciwciała anty-TPO, często przy prawidłowej czynności tarczycy. Takie przeciwciała ma od 8 do 11% kobiet z niepłodnością lub wcześniejszym poronieniem, podobnie wiele jak innych kobiet w wieku rozrodczym (ATA 2026). Według ATA wiążą się one z nieco wyższym ryzykiem poronienia, w wartościach bezwzględnych o około 2 do 8 punktów procentowych. ASRM uważa dane na ten temat za sprzeczne.

Jawną niedoczynność lub nadczynność należy leczyć przed ciążą (wytyczne DACH, 3.7.E48). Przy lekko podwyższonym TSH i przy przeciwciałach bez zaburzeń czynności zalecenia się rozchodzą:

Wytyczne ATA, poparte przez ESHRE i Europejskie Towarzystwo Tarczycy, opierają się na dużych badaniach. W badaniu TABLET 952 kobiety z przeciwciałami anty-TPO, prawidłową czynnością tarczycy i poronieniem lub niepłodnością w wywiadzie otrzymywały 50 µg lewotyroksyny albo placebo. Odsetek żywych urodzeń (poród od 34. tygodnia) wyniósł 37,4% i 37,9% (RR 0,97; od 0,83 do 1,14; Dhillon-Smith 2019). T4LIFE z udziałem 187 kobiet po co najmniej dwóch poronieniach oraz badanie nad IVF z udziałem 600 kobiet również nie wykazały różnicy w odsetku żywych urodzeń (50% vs 48% oraz 31,7% vs 32,3%). Wytyczne DACH same piszą, że próg 2,5 mU/l nie ma naukowego uzasadnienia. Ich zalecenie „można” jest uzgodnionym konsensusem.

Kto już przyjmuje lewotyroksynę, powinien przed ciążą mieć TSH między 0,5 a 2,5 mU/l (ATA 2026). Lewotyroksyna jest zarejestrowana w leczeniu niedoczynności i dostępna na receptę (AMVV, załącznik 1). Przy Hashimoto nie musisz unikać jodu, ale przed tabletkami z jodem skonsultuj się z lekarzem (Gesund ins Leben 2026). Dla selenu brakuje dowodów (ATA 2026).

Jajowody

Uszkodzenia jajowodów wytyczne DACH podają jako przyczynę w nawet 35% przypadków. Gdy nie ma podejrzenia niedrożności, zalecają najpierw USG z kontrastem (HyCoSy). Jeśli wynik jest prawidłowy, jajowody są z dużą pewnością drożne (ujemna wartość predykcyjna 99,5%). Przy podejrzeniu endometriozy, po zakażeniach albo po ciąży pozamacicznej następuje laparoskopia. WHO zaleca HyCoSy lub badanie rentgenowskie, histerosalpingografię (HSG), a ESHRE uważa obie metody za porównywalne.

W badaniu H2Oil z udziałem 1119 kobiet z niepłodnością HSG z kontrastem olejowym doprowadziła w 38,8% do żywego urodzenia po ciąży z następnych sześciu miesięcy, z kontrastem wodnym w 28,1% (Dreyer 2017). Dlatego ESHRE przy niewyjaśnionej niepłodności preferuje środki olejowe. Jajowód wypełniony płynem (wodniak jajowodu, hydrosalpinx) wytyczne DACH i NICE zalecają usunąć lub zamknąć przed IVF.

Macica: mięśniaki, polipy, przegroda

W badaniu gabinetowym z udziałem 600 kobiet w diagnostyce niepłodności USG z solą fizjologiczną wykazało nieprawidłowości w jamie macicy u 16,2%, najczęściej polipy (13,0%) (Tur-Kaspa 2006).

Przy mięśniakach decyduje ich położenie. Mięśniaki wystające do jamy macicy (podśluzówkowe) obniżają odsetek ciąż, a ich usunięcie wydaje się pomagać. Mięśniaki na zewnętrznej powierzchni (podsurowicówkowe) nie wpływają na płodność. Mięśniaki w ścianie mięśniowej wydają się również obniżać płodność, czy ich usunięcie pomaga, nie jest jasne (Pritts 2009). Wytyczne DACH zalecają usunąć mięśniaki podśluzówkowe (typ 0 i 1 według FIGO) przed leczeniem niepłodności za pomocą histeroskopii (3.4.E16), podobnie polipy (3.4.E17). W badaniu randomizowanym z udziałem 215 kobiet przed inseminacją po usunięciu polipów doszło do 64 ciąż, bez usunięcia do 29 (RR 2,1; Pérez-Medina 2005).

Czy przegrodę macicy należy operować, jest sporne. W badaniu TRUST z udziałem 80 kobiet z przegrodą w ciągu 12 miesięcy dziecko urodziło 31% po operacji i 35% bez operacji (Rikken 2021). WHO odradza operację przy starających się o dziecko bez nawracających poronień, wytyczne DACH dopuszczają operację jako opcję, a ASRM zaleca wspólną decyzję (2024).

Endometrioza i adenomioza

W endometriozie tkanka podobna do błony śluzowej macicy rośnie poza macicą. WHO szacuje, że dotyczy ona około 10% kobiet w wieku rozrodczym i od 25 do 50% kobiet z niepłodnością (WHO 2025). Niemieckie wytyczne dotyczące endometriozy uznają dokładne oszacowanie za niemożliwe i zaliczają niepłodność do objawów wiodących.

ESHRE, NICE i niemieckie wytyczne są zgodne: terapii hormonalnych hamujących endometriozę nie zaleca się, gdy w danym momencie starasz się o dziecko (NICE NG73, 1.10.4). Hamują one owulację i zabierają czas. Analiza Cochrane wykazała wprawdzie po operacji z następującą po niej terapią hormonalną nieco wyższy odsetek ciąż niż po samej operacji (RR 1,22; 11 badań). Czasu do ciąży badania jednak nie uwzględniały (Chen 2020; AWMF 015-045). Przy łagodnej endometriozie pomóc może usunięcie ognisk laparoskopowo. W badaniu randomizowanym z udziałem 341 kobiet w ciągu 36 tygodni ciążę trwającą co najmniej 20 tygodni miało 30,7% kobiet z usunięciem ognisk i 17,7% bez (Marcoux 1997). Przy głębokiej endometriozie ESHRE nie widzi przekonującej korzyści operacji dla płodności, niemieckie wytyczne są bardziej optymistyczne. Torbieli jajnika (endometrioma) nie należy przed IVF operować rutynowo, ponieważ może to obniżyć rezerwę jajnikową (ESHRE). Po IVF lub ICSI odsetek żywych urodzeń jest ogółem podobny jak bez endometriozy (OR 0,94), przy ciężkiej endometriozie niższy (Hamdan 2015).

W adenomiozie tkanka podobna do błony śluzowej macicy leży w ścianie mięśniowej macicy. Rozpoznaje się ją najpierw w USG, drugim krokiem jest rezonans magnetyczny (AWMF 015-045). Po IVF lub ICSI odsetek żywych urodzeń był w metaanalizie niższy (OR 0,59; Cozzolino 2022), a ryzyko poronienia mniej więcej dwukrotnie wyższe (RR 2,12; Vercellini 2014). Przy endometriozie i staraniach o dziecko należy szukać także adenomiozy (AWMF 015-045).

Artykuł pogłębiający

Endometrioza a ciąża: szanse, operacja lub in vitro

Endometrioza a ciąża: szanse bez leczenia, EFI, operacja lub in vitro, endometrioma i AMH, adenomioza i ciąża według wytycznych.

Wiek

Wiek kobiety jest według ASRM najważniejszym pojedynczym czynnikiem płodności. W wieku 40 lat jest ona mniej więcej o połowę niższa niż pod koniec dwudziestki lub na początku trzydziestki (ASRM 2022). Przy IVF odsetek urodzeń na transfer zarodka wynosił w Niemieckim Rejestrze IVF w wieku od 30 do 34 lat 30,9%, w wieku od 41 do 44 lat 9,3% (IVF, dane z lat 2019 do 2023). AMH nie przewiduje ciąży naturalnej (NICE). To, jak zmieniają się szanse na IVF w kolejnych próbach, pokazuje Kalkulator in vitro.

Artykuł pogłębiający

Ciąża po 40 w Niemczech, Austrii i Szwajcarii: szanse

Ciąża po 40: szanse, ryzyko poronienia, skuteczność in vitro i zasady kas chorych w Niemczech, Austrii i Szwajcarii dla każdego roku życia od 35 do 45 lat.

Masa ciała, palenie i styl życia

Masa ciała: Od BMI 30 według NICE zajście w ciążę prawdopodobnie trwa dłużej. Mężczyźni z BMI od 30 mają podwyższone ryzyko obniżonej płodności. U par w diagnostyce niepłodności (kobieta z owulacją i drożnymi jajowodami, prawidłowy seminogram) szansa na ciążę naturalną malała powyżej BMI 29 względnie o około 4% na każdy punkt BMI (van der Steeg 2008, 3029 par).

Palenie: Palące kobiety są według starszych badań obserwacyjnych częściej niepłodne (iloraz szans 1,6), wchodzą w menopauzę o 1 do 4 lat wcześniej i potrzebują przy IVF niemal dwa razy więcej prób (ASRM 2024). Według wytycznych DACH skutki te, sądząc po badaniach obserwacyjnych, są odwracalne.

Alkohol i kofeina: W okresie poczęcia wytyczne DACH zalecają rezygnację z alkoholu. Poniżej 200 mg kofeiny dziennie, czyli około dwóch filiżanek kawy, płodność wydaje się nie ulegać pogorszeniu, powyżej 500 mg ją obniża (wytyczne DACH 2026; ASRM 2022). NICE nie znajduje spójnego związku.

Kwas foliowy: Wszystkim starającym się o dziecko sieć Gesund ins Leben zaleca 400 µg kwasu foliowego dziennie od początku starań do końca 12. tygodnia ciąży. Osobom, które zaczną go przyjmować później niż 4 tygodnie przed poczęciem, sieć zaleca 800 µg dziennie, również do końca 12. tygodnia (Gesund ins Leben 2026).

Artykuł pogłębiający

Jak zwiększyć płodność u kobiet: metody medyczne 2026

Jak zwiększyć płodność u kobiet? Przegląd metod medycznych i naturalnych, które mogą zwiększyć szanse na ciążę, oraz to, co wiadomo z badań.

Przyczyny po stronie mężczyzny

U mniej więcej połowy par w grę wchodzi czynnik męski, u około jednej piątej wyłącznie on (EAU 2026). U 30% mężczyzn z zaburzeniami płodności przyczyna pozostaje niejasna. Częste wyniki to żylaki jądra (varicocele, 14,8%), brak plemników w ejakulacie (azoospermia, 11,2%) i niedobór hormonów (10,1%). Sam seminogram nie pozwala pewnie odróżnić mężczyzn płodnych od niepłodnych, podkreśla EAU. Więcej w poradniku Płodność mężczyzn oraz o wartościach seminogramu.

Artykuł pogłębiający

Niepłodność u mężczyzn: przyczyny i leczenie 2026

Niepłodność u mężczyzn: u około połowy par bezskutecznie starających się o dziecko występuje czynnik męski. Poznaj przyczyny i metody leczenia.

Niepłodność niewyjaśniona

Czasem wszystko jest w normie. U nawet trzech na dziesięć par zwykła diagnostyka nie znajduje jednoznacznej przyczyny (ESHRE 2023; familienplanung.de 2026). To wyczerpujące, ale są drogi, którymi można iść.

ESHRE (2023) zaleca jako pierwsze leczenie inseminację ze stymulacją hormonalną, silnie zalecaną przy bardzo niskiej jakości dowodów; moment zależy od wieku i czasu starań. WHO (2025) radzi najpierw wyczekiwanie z poradnictwem, w badaniach od 3 do 6 miesięcy, potem stymulowaną inseminację z klomifenem lub letrozolem, a następnie IVF. NICE zaleca próbować łącznie przez 2 lata, a potem zaproponować do 4 inseminacji z gonadotropinami lub IVF. W Niemieckim Rejestrze IVF odsetek ciąż klinicznych na inseminację nasieniem partnera wynosił w latach 2020 do 2024, zależnie od stymulacji, od 8,0% (klomifen) do 14,5% (rekombinowany FSH), we wszystkich wskazaniach łącznie.

Letrozol jest do tego stosowany poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label). Klomifen jest według charakterystyki produktu leczniczego zarejestrowany dla kobiet bez owulacji, przy niewyjaśnionej niepłodności owulacja jednak występuje. Od scratchingu endometrium ESHRE odradza, a przeciwutleniaczy, inozytolu i akupunktury prawdopodobnie nie zaleca. Należy zaproponować wsparcie psychologiczne.

Niewydolność ciałka żółtego

Chodzi o drugą połowę cyklu trwającą 10 dni lub krócej. Według ASRM i SREI (2026) nie ma na to wiarygodnego testu ani wartości progesteronu, która określałaby prawidłową fazę lutealną. Nie ma dowodu, że niewydolność ciałka żółtego jest samodzielną przyczyną niepłodności lub nawracających poronień.

W kwestii pomiaru progesteronu wytyczne się rozchodzą. NICE proponuje go wszystkim, wytyczne DACH przewidują go około 7 dni po owulacji, aby potwierdzić owulację. ESHRE (2023) i niemieckojęzyczne wytyczne dotyczące nawracających poronień (2026) odradzają rutynowe kontrole przy regularnym cyklu. Progesteron jest wydzielany pulsacyjnie i może się według ASRM zmienić w ciągu 90 minut nawet ośmiokrotnie.

Dla progesteronu w cyklu naturalnym nie ma dowodu na korzyść (ASRM 2026). Po IVF lub ICSI jest natomiast standardem (ESHRE 2025, silne zalecenie). Progesteron jest dostępny na receptę. W badaniu z udziałem 284 kobiet w wieku od 30 do 44 lat bez znanych zaburzeń płodności po cyklu z krótką drugą połową (tam 11 dni lub mniej, licząc dzień owulacji) szansa w następnym cyklu była nieco mniejsza. Po 12 miesiącach nie było statystycznie istotnej różnicy (Crawford 2017).

Artykuł pogłębiający

Niewydolność ciałka żółtego: niedobór progesteronu

Niewydolność ciałka żółtego: co robi ciałko żółte, co pokazują wartości progesteronu i kiedy według wytycznych pomaga progesteron.

Poronienia i ciąża biochemiczna

Niektóre pary zachodzą w ciążę i ją tracą. To bolesne i częstsze, niż wiele osób myśli: co najmniej 10 do 15% rozpoznanych klinicznie ciąż kończy się poronieniem, około 80% z nich w pierwszym trymestrze (AWMF 015-076). W amerykańskim badaniu z codziennymi testami moczu 22% ze 198 ciąż zakończyło się, zanim zostały rozpoznane klinicznie (Wilcox 1988). Taką ciążę biochemiczną można wykryć tylko po hormonie hCG, a kończy się ona, zanim będzie widoczna w USG (ICMART 2025).

Ryzyko rośnie z wiekiem. W Norwegii (ciąże zarejestrowane w rejestrach w latach 2009 do 2013) wynosiło ono w wieku od 25 do 29 lat 9,8%, a w wieku od 40 do 44 lat 32,2%. Po dokładnie jednym wcześniejszym poronieniu kolejna ciąża kończyła się tak ponownie w 19,8%, u kobiet bez wcześniejszej ciąży w 11,6% (Magnus 2019). Mniej więcej cztery z pięciu ciąż po poronieniu przebiegały więc bez ponownego poronienia.

Czekanie po poronieniu nie jest według niemieckojęzycznych wytycznych konieczne, jeśli nic temu nie przeciwdziała (AWMF 015-076). WHO w 2007 roku podała po poronieniu lub aborcji co najmniej 6 miesięcy. To zalecenie opiera się na jednym badaniu z Ameryki Łacińskiej, które nie potrafiło odróżnić poronień od aborcji. Metaanaliza 16 badań wykazała nawet rzadsze kolejne poronienia przy odstępie krótszym niż 6 miesięcy niż przy dłuższym (RR 0,82; Kangatharan 2017). Wytyczne dotyczące nawracających poronień zalecają diagnostykę po trzech kolejnych poronieniach, w uzasadnionych przypadkach już po dwóch (AWMF 015-050). ESHRE i ASRM mówią o nawracających poronieniach już od dwóch strat. W duńskiej poradni specjalistycznej dziecko w ciągu 5 lat urodziło 66,7% kobiet z nawracającymi poronieniami (Lund 2012). Przy bólu lub silnym krwawieniu we wczesnej ciąży zgłoś się od razu do lekarza, także z powodu możliwej ciąży pozamacicznej (AWMF 015-076).

Artykuł pogłębiający

Ciąża biochemiczna: objawy, przyczyny i szanse

Ciąża biochemiczna: definicja, objawy, częstość naturalna i po in vitro, przebieg hCG, czas oczekiwania i szanse przy kolejnej próbie.

Artykuł pogłębiający

Ciąża po poronieniu: czas oczekiwania i hCG

Ciąża po poronieniu: kiedy można znów zajść w ciążę, jak spada hCG (tabela), jakie jest ryzyko i co wiadomo przy kilku stratach z rzędu.

Kolejne kroki

Nie musisz porządkować tego wszystkiego w pojedynkę. Możesz postąpić tak:

1. Sprawdź moment: Tabela powyżej pokazuje, kiedy zaleca się diagnostykę. Niech oboje pójdą razem.
2. Znajdź ośrodek: W katalogu klinik leczenia niepłodności porównasz ośrodki. Nasza Wyszukiwarka klinik in vitro po kilku pytaniach zaproponuje ci odpowiednie kliniki.
3. Wyjaśnij koszty: To, co kasa chorych pokrywa przy leczeniu, znajdziesz na stronie Pokrycie kosztów i w poradniku Koszty leczenia niepłodności.
4. Zadbaj o siebie: Obciążenie psychiczne jest według wytycznych DACH częstym powodem przerwania leczenia. Poszukaj wsparcia, gdy robi się za dużo.

Drogi leczenia wyjaśnia poradnik Sztuczne zapłodnienie. Jeśli przy IVF zarodki są mrożone, później może nastąpić kriotransfer. Według Niemieckiego Rejestru IVF po jednym transferze świeżym i dwóch kriotransferach z jednej punkcji jajników dziecko miała mniej więcej połowa par, gdy zarodki udało się zamrozić i wykorzystać (wszystkie wskazania).

Artykuł pogłębiający

Kriotransfer w Niemczech, Austrii i Szwajcarii: koszt

Kriotransfer dzień po dniu: cykl naturalny lub sztuczny, badania 2026, skuteczność według wieku, koszty i kasa chorych w Niemczech, Austrii i Szwajcarii.

Najczęstsze pytania

Dlaczego nie zachodzę w ciążę, choć wszystko jest w porządku?

U nawet trzech na dziesięć par diagnostyka nie znajduje jednoznacznej przyczyny (ESHRE 2023). Zależnie od wieku i czasu starań wytyczne zalecają wtedy wyczekiwanie z poradnictwem albo inseminację ze stymulacją hormonalną (ESHRE 2023, WHO 2025).

Od kiedy zgłosić się na badania?

Poniżej 35 lat po 12 miesiącach, od 35 lat po 6 miesiącach (ASRM 2023). Powyżej 40 lat bez czekania, od razu w klinice leczenia niepłodności (wytyczne DACH 2026), przy nieregularnym cyklu lub znanych wcześniejszych chorobach również bez czekania (ASRM 2021; NICE 2026).

Czy przyczyna częściej leży po stronie kobiety, czy mężczyzny?

W badaniu WHO z udziałem 8500 par z dekady lat 1980 leżała ona tylko po stronie kobiety w 30,6% przypadków, tylko po stronie mężczyzny w 18,7%, a po stronie obojga w 26,3% (WHO 2025). U mniej więcej połowy par w grę wchodzi czynnik męski (EAU 2026).

Co płaci kasa chorych przy niepłodności?

Badania ustalające przyczynę kasy chorych w ramach ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech pokrywają w całości (familienplanung.de 2026; § 27 SGB V). HyCoSy rozliczają według informacji z gabinetów niektóre ośrodki prywatnie, badanie AMH bez wskazań medycznych jest świadczeniem płatnym przez pacjentkę. Ograniczenia dotyczące małżeństwa i wieku oraz dopłata w wysokości 50% obowiązują dopiero przy sztucznym zapłodnieniu (§ 27a SGB V).

Czy Hashimoto może wpływać na płodność?

Przeciwciała anty-TPO wiążą się z nieco wyższym ryzykiem poronienia (ATA 2026). Przy prawidłowej czynności tarczycy lewotyroksyna nie poprawia jednak szans na dziecko (badanie TABLET: 37,4% vs 37,9% żywych urodzeń). Prawdziwą niedoczynność leczy się przed ciążą (wytyczne DACH 2026).

Czy z PMOS (dawniej PCOS) można zajść w ciążę?

Tak. W szwedzkim badaniu długoterminowym co najmniej jedno dziecko miało 86,7% kobiet z PCOS, które chciały zajść w ciążę (Hudecova 2009). Gdy brak owulacji, letrozol (off-label) jest według międzynarodowych wytycznych, wytycznych WHO i niemieckich wytycznych dotyczących PCOS pierwszym wyborem (AWMF 089-004). Wytyczne DACH 2026 wymieniają letrozol lub klomifen (AWMF 015-085).

Czy stres powoduje niepłodność?

Wyraźnego dowodu brak, badania są sprzeczne (wytyczne DACH 2026). W metaanalizie obejmującej 3583 kobiety w leczeniu niepłodności lęk lub przygnębienie przed leczeniem nie miały wpływu na jego wynik (Boivin 2011).

Czy czas oczekiwania po poronieniu liczy się od nowa?

Nie. Poronienie lub ciąża pozamaciczna w okresie oczekiwania nie wydłuża terminu do diagnostyki (NICE NG257, 1.16.7). Według niemieckojęzycznych wytycznych do nowej próby nie trzeba czekać, jeśli nic temu nie przeciwdziała (AWMF 015-076). WHO w 2007 roku podała co najmniej 6 miesięcy, opierając się na jednym badaniu. Metaanaliza wykazała przy krótszym odstępie nawet rzadsze kolejne poronienia (Kangatharan 2017).

Źródła

Wytyczne i stanowiska

• AWMF 015-085, Diagnostyka i leczenie przed wspomaganym rozrodem, DGGG, OEGGG, SGGG, wersja 2.0, 2026
• AWMF 015-050, Nawracające poronienia, wersja 2.0, 2026
• AWMF 015-076, Wczesna utrata ciąży, wersja 1.2, 2025
• AWMF 015-045, Endometrioza, wersja 5.1, 2025
• AWMF 089-004, Zespół policystycznych jajników, wersja 1.1, 2025
• Wytyczne WHO dotyczące niepłodności, zalecenia, Hum Reprod 2026
• ICMART, International Glossary on Infertility and Fertility Care 2025, Hum Reprod 2026
• NICE NG257, Fertility problems, NICE, 31 marca 2026
• NICE NG257, Defining infertility and initial assessment, NICE, 2026
• NICE NG73, Endometriosis, Recommendations, NICE, 2024
• WHO, Report of a technical consultation on birth spacing, 2007
• Fertility evaluation of infertile women, ASRM, 2021
• Definition of infertility, ASRM, 2023
• Optimizing natural fertility, ASRM, 2022
• Subclinical hypothyroidism in the infertile female population, ASRM, 2024
• Tobacco or marijuana use and infertility, ASRM, 2024
• Uterine septum, a guideline, ASRM, 2024
• Diagnosis and treatment of luteal phase deficiency, ASRM i SREI, 2026
• Recurrent pregnancy loss, ASRM, 2026
• ATA 2026 Guidelines, Thyroid Disease in Preconception and Pregnancy, Thyroid 2026
• Wytyczne ESHRE Unexplained infertility, Hum Reprod 2023
• Wytyczne ESHRE Endometriosis, Hum Reprod Open 2022
• Wytyczne ESHRE Ovarian Stimulation 2025, Hum Reprod 2026
• Wytyczne ESHRE Recurrent pregnancy loss 2022, Hum Reprod Open 2023
• Międzynarodowe wytyczne dotyczące PCOS 2023, Teede HJ et al., Hum Reprod 2023
• Nowa nazwa PMOS dla PCOS, Teede HJ et al., Lancet 2026
• EAU Guidelines Male Infertility, European Association of Urology, 2026
• Fact sheet Polycystic ovary syndrome, WHO, 2026
• Fact sheet Endometriosis, WHO, 2025
• Jod przed ciążą i w ciąży, sieć Gesund ins Leben, 2026
• Kwas foliowy przed ciążą i w ciąży, sieć Gesund ins Leben, 2026

Badania i rejestry

• Niemiecki Rejestr IVF, Rocznik 2024
• Cox CM et al., Infertility prevalence 1990 to 2021, Hum Reprod Open 2022
• Passet-Wittig J et al., Częstość występowania niepłodności w Niemczech, J Reproduktionsmed Endokrinol 2016
• Hudecova M et al., Long-term reproductive outcome in PCOS, Hum Reprod 2009
• Legro RS et al., Letrozole versus clomiphene in PCOS, NEJM 2014
• Dhillon-Smith RK et al., badanie TABLET, NEJM 2019
• van Dijk MM et al., badanie T4LIFE, Lancet Diabetes Endocrinol 2022
• Wang H et al., Lewotyroksyna przy przeciwciałach anty-TPO i IVF, JAMA 2017
• Dreyer K et al., badanie H2Oil, NEJM 2017
• Tur-Kaspa I et al., Sonohisterografia przy niepłodności, Fertil Steril 2006
• Pritts EA et al., Fibroids and infertility, Fertil Steril 2009
• Pérez-Medina T et al., Polipy i inseminacja, Hum Reprod 2005
• Rikken JFW et al., badanie TRUST, Hum Reprod 2021
• Marcoux S et al., Laparoskopia przy łagodnej endometriozie, NEJM 1997
• Chen I et al., Supresja hormonalna przy operacji endometriozy, Cochrane 2020
• Hamdan M et al., Endometriosis and ART, Obstet Gynecol 2015
• Cozzolino M et al., Adenomioza i IVF, metaanaliza 2022
• Vercellini P et al., Adenomioza i IVF, Hum Reprod 2014
• van der Steeg JW et al., Nadwaga a ciąża naturalna, Hum Reprod 2008
• Boivin J et al., Emotional distress and ART outcome, BMJ 2011
• Crawford NM et al., Faza lutealna a płodność naturalna, Fertil Steril 2017
• Wilcox AJ et al., Incidence of early loss of pregnancy, NEJM 1988
• Magnus MC et al., Maternal age and risk of miscarriage, BMJ 2019
• Kangatharan C et al., Odstęp do kolejnej ciąży po poronieniu, Hum Reprod Update 2017
• Lund M et al., Rokowanie przy nawracających poronieniach, Obstet Gynecol 2012

Prawo, opieka zdrowotna i leki

• Kto ponosi koszty?, familienplanung.de, 2026
• Badania u kobiety, familienplanung.de, 2026
• § 27 SGB V
• § 27a SGB V
• Wytyczna o sztucznym zapłodnieniu, Federalny Komitet Wspólny (G-BA)
• Ustawa o Funduszu IVF (IVF-Fonds-Gesetz), austriacki System Informacji Prawnej (RIS)
• KLV, załącznik 1, Federalny Urząd Zdrowia Publicznego (BAG), Szwajcaria, 2026
• Charakterystyka produktu leczniczego letrozol 2,5 mg, stan na sierpień 2023
• Charakterystyka produktu leczniczego klomifen 50 mg, stan na sierpień 2016
• Charakterystyka produktu leczniczego kabergolina 0,5 mg, stan na kwiecień 2023
• Charakterystyka produktu leczniczego lewotyroksyna 50/100 µg, stan na listopad 2023
• Rozporządzenie o receptach na leki (AMVV), załącznik 1, dostęp 4 października 2026